“Ngón chân” có thể biến thành “ngón tay”? “Máy hô hấp nhân tạo” có thể hoá thành “máy thông gió”…? Vì sao lại có những điều “lạ kỳ” đến như vậy? Thực ra đó là điều “kỳ diệu” của ngôn từ khi các dịch giả nhầm lẫn! Vậy làm sao để tránh được những điều như thế?
Trong bài viết này, với tinh thần cầu thị, tôi xin nhặt sạn và góp ý về việc dịch từ vựng trong các bài báo. Nhiều từ trong tiếng Anh rất đa nghĩa mà nhiều khi các từ điển Anh-Việt chưa dịch ra hết. Vì vậy, người dịch cần phải hiểu được chủ đề mình dịch thuộc lĩnh vực nào, mối quan hệ giữa từ với câu, với đoạn và toàn bài để lựa chọn nghĩa đúng. Không những thế, người dịch còn phải rất tinh ý với những từ “nhạy cảm”.
Dịch sai vì vô tình hay "thiếu hiểu biết"?
Ví dụ về từ bị dịch sai ngữ cảnh là từ “ventilator” (bài gốc "Mobile phone use in hospitals poses danger: study" của hãng Reuters) bị dịch thành “quạt thông gió” trong bài “Dùng ĐTDĐ trong bệnh viện tiềm ẩn nguy cơ” đăng trên báo VietNamNet (10/9/2007).
[img=left:83f28471b6]http://www.tuanvietnam.net/Library/Images/56/2007/09/vnnddbvien.JPG[/img]
Câu gốc "Using mobile phones near hospital beds or important equipment is dangerous and could switch off ventilators or disrupt pacemakers" được dịch thành "Sử dụng điện thoại gần giường bệnh hoặc các thiết bị y tế quan trọng là việc làm rất nguy hiểm, có thể vô tình làm tắt quạt thông gió hoặc gây nhiễu máy điều hòa nhịp tim".
Theo các từ điển Việt - Anh, từ “ventilator” đúng là có nghĩa “quạt thông gió”. Tuy nhiên người dịch đã không để ý hay "không biết", “ventilator” được nhắc tới trong bài là một thiết bị y tế có tên tiếng Việt là “máy hô hấp nhân tạo”
Hay từ “screening” trong cụm từ “visual test screening” (bài gốc trên Yahoo news) bị dịch là “sàng lọc” trong bài "Giấm: Thuốc thử ung thư cổ tử cung” cũng trên VietNamNet (3/8/2007): "... đã phát triển phương pháp “xét nghiệm sàng lọc bằng mắt” (visual test screening) để phát hiện ung thư cổ tử cung".
Nghĩa thường gặp của "screening" đúng là "sàng lọc", nhưng trong trường hợp này, "screening" lại là một thuật ngữ y học chỉ việc khám bệnh khi chưa xuất hiện các triệu chứng bệnh. Như vậy “visual test screening” là phương pháp bác sỹ khám bệnh bằng thị giác trước khi các triệu chứng bệnh xuất hiện. Xét thêm logic của toàn bài, ta có thể dịch nó là “phương pháp khám lâm sàng tiền ung thư”. Thiết nghĩ, ta dịch như thế sẽ hợp lý hơn là “xét nghiệm sàng lọc bằng mắt” vì cụm từ này hơi khó hiểu!
"Ngón chân" hay "ngón tay"?
Những kiểu mắc lỗi như nêu trên chúng ta có thể giải thích được. Nhưng cũng có những lỗi không thể nào lý giải được tại sao người dịch lại có thể nhầm lẫn đến thế!
[img=right:83f28471b6]http://www.tuanvietnam.net/Library/Images/56/2007/09/Anh_nbsp_france24h.jpg[/img]
Chẳng hạn ở bài báo: “Ngón tay giả đầu tiên của loài người” đăng trên chuyên trang Giải trí của VietNamNet (29/7/2007), tác giả đã dịch từ “toe” (ngón chân) thành “ngón tay”. Đây là tin các nhà khảo cổ phát hiện ngón chân giả của một xác ướp Ai Cập cổ đại và được xác định là ngón chân giả đầu tiên trên thế giới.
Tôi rất tiếc vì đã không tìm được tài liệu gốc (theo Mail) mà tác giả chú giải nhưng tôi có thể dẫn chứng một loạt bài báo viết về tin này, có ảnh chụp và nội dung giống với bản dịch: Bài "Cairo toe earliest fake body bit" trên BBC News (27/7/2007); "Egyptian fake toe, may be earliest prosthesis" trên france24.com (28/7/2007) hay "Mummy"s fake toe could be earliest prosthesis" trên CBC News ...
Rõ ràng, không hề có một từ nào có thể dịch là “ngón tay” trong các bài viết trên. Hơn nữa, nhìn các bức ảnh chụp, tôi thấy đó là ngón chân chứ đâu phải là ngón tay!
Như vậy, khi dịch, người dịch đừng nên vội hài lòng với nghĩa tra được trong từ điển Anh-Việt (hoặc những từ điển ngôn ngữ khác dịch ra tiếng Việt) hay những nghĩa mà bản thân biết được. Người dịch cần phải xem xét ngữ cảnh văn bản, nhìn kỹ ảnh minh hoạ, liên hệ thực tế để có thể nhận biết những từ còn nghi vấn.
Đồng thời, người dịch còn phải kiểm tra nghĩa của từ bằng các từ điển giải thích bằng ngôn ngữ gốc (VD: từ điển Anh- Anh), từ điển chuyên ngành, hỏi những người có kiến thức chuyên môn… Nhân bài viết này, tôi xin gợi ý một cách tra nghĩa giải thích từ tiếng Anh bằng chính ngôn ngữ gốc này: vao google.com, nhập từ definition và từ cần tra, bạn sẽ có một loạt định nghĩa nguyên gốc bằng tiếng Anh để bạn lựa chọn tham khảo.
Tôi cũng làm công việc dịch báo nên tôi hiểu thật không dễ dàng gì để có được một bài viết hoàn hảo! Điều quan trọng là chúng ta cần phải cẩn thận và cố gắng hết mình để có thể tránh được tối đa những sai sót, nhất là những lỗi không đáng có!
Tôi mong muốn chúng ta sẽ cùng góp ý lẫn nhau trên những diễn đàn công khai như thế này để nhiều người có thể rút kinh nghiệm.
Bạn đọc: Hướng Nguyệt
[size=9:83f28471b6]http://www.tuanvietnam.net/vn/docgianhatsan/1275/index.aspx[/size]
Trong bài viết này, với tinh thần cầu thị, tôi xin nhặt sạn và góp ý về việc dịch từ vựng trong các bài báo. Nhiều từ trong tiếng Anh rất đa nghĩa mà nhiều khi các từ điển Anh-Việt chưa dịch ra hết. Vì vậy, người dịch cần phải hiểu được chủ đề mình dịch thuộc lĩnh vực nào, mối quan hệ giữa từ với câu, với đoạn và toàn bài để lựa chọn nghĩa đúng. Không những thế, người dịch còn phải rất tinh ý với những từ “nhạy cảm”.
Dịch sai vì vô tình hay "thiếu hiểu biết"?
Ví dụ về từ bị dịch sai ngữ cảnh là từ “ventilator” (bài gốc "Mobile phone use in hospitals poses danger: study" của hãng Reuters) bị dịch thành “quạt thông gió” trong bài “Dùng ĐTDĐ trong bệnh viện tiềm ẩn nguy cơ” đăng trên báo VietNamNet (10/9/2007).
[img=left:83f28471b6]http://www.tuanvietnam.net/Library/Images/56/2007/09/vnnddbvien.JPG[/img]
Câu gốc "Using mobile phones near hospital beds or important equipment is dangerous and could switch off ventilators or disrupt pacemakers" được dịch thành "Sử dụng điện thoại gần giường bệnh hoặc các thiết bị y tế quan trọng là việc làm rất nguy hiểm, có thể vô tình làm tắt quạt thông gió hoặc gây nhiễu máy điều hòa nhịp tim".
Theo các từ điển Việt - Anh, từ “ventilator” đúng là có nghĩa “quạt thông gió”. Tuy nhiên người dịch đã không để ý hay "không biết", “ventilator” được nhắc tới trong bài là một thiết bị y tế có tên tiếng Việt là “máy hô hấp nhân tạo”
Hay từ “screening” trong cụm từ “visual test screening” (bài gốc trên Yahoo news) bị dịch là “sàng lọc” trong bài "Giấm: Thuốc thử ung thư cổ tử cung” cũng trên VietNamNet (3/8/2007): "... đã phát triển phương pháp “xét nghiệm sàng lọc bằng mắt” (visual test screening) để phát hiện ung thư cổ tử cung".
Nghĩa thường gặp của "screening" đúng là "sàng lọc", nhưng trong trường hợp này, "screening" lại là một thuật ngữ y học chỉ việc khám bệnh khi chưa xuất hiện các triệu chứng bệnh. Như vậy “visual test screening” là phương pháp bác sỹ khám bệnh bằng thị giác trước khi các triệu chứng bệnh xuất hiện. Xét thêm logic của toàn bài, ta có thể dịch nó là “phương pháp khám lâm sàng tiền ung thư”. Thiết nghĩ, ta dịch như thế sẽ hợp lý hơn là “xét nghiệm sàng lọc bằng mắt” vì cụm từ này hơi khó hiểu!
"Ngón chân" hay "ngón tay"?
Những kiểu mắc lỗi như nêu trên chúng ta có thể giải thích được. Nhưng cũng có những lỗi không thể nào lý giải được tại sao người dịch lại có thể nhầm lẫn đến thế!
[img=right:83f28471b6]http://www.tuanvietnam.net/Library/Images/56/2007/09/Anh_nbsp_france24h.jpg[/img]
Chẳng hạn ở bài báo: “Ngón tay giả đầu tiên của loài người” đăng trên chuyên trang Giải trí của VietNamNet (29/7/2007), tác giả đã dịch từ “toe” (ngón chân) thành “ngón tay”. Đây là tin các nhà khảo cổ phát hiện ngón chân giả của một xác ướp Ai Cập cổ đại và được xác định là ngón chân giả đầu tiên trên thế giới.
Tôi rất tiếc vì đã không tìm được tài liệu gốc (theo Mail) mà tác giả chú giải nhưng tôi có thể dẫn chứng một loạt bài báo viết về tin này, có ảnh chụp và nội dung giống với bản dịch: Bài "Cairo toe earliest fake body bit" trên BBC News (27/7/2007); "Egyptian fake toe, may be earliest prosthesis" trên france24.com (28/7/2007) hay "Mummy"s fake toe could be earliest prosthesis" trên CBC News ...
Rõ ràng, không hề có một từ nào có thể dịch là “ngón tay” trong các bài viết trên. Hơn nữa, nhìn các bức ảnh chụp, tôi thấy đó là ngón chân chứ đâu phải là ngón tay!
Như vậy, khi dịch, người dịch đừng nên vội hài lòng với nghĩa tra được trong từ điển Anh-Việt (hoặc những từ điển ngôn ngữ khác dịch ra tiếng Việt) hay những nghĩa mà bản thân biết được. Người dịch cần phải xem xét ngữ cảnh văn bản, nhìn kỹ ảnh minh hoạ, liên hệ thực tế để có thể nhận biết những từ còn nghi vấn.
Đồng thời, người dịch còn phải kiểm tra nghĩa của từ bằng các từ điển giải thích bằng ngôn ngữ gốc (VD: từ điển Anh- Anh), từ điển chuyên ngành, hỏi những người có kiến thức chuyên môn… Nhân bài viết này, tôi xin gợi ý một cách tra nghĩa giải thích từ tiếng Anh bằng chính ngôn ngữ gốc này: vao google.com, nhập từ definition và từ cần tra, bạn sẽ có một loạt định nghĩa nguyên gốc bằng tiếng Anh để bạn lựa chọn tham khảo.
Tôi cũng làm công việc dịch báo nên tôi hiểu thật không dễ dàng gì để có được một bài viết hoàn hảo! Điều quan trọng là chúng ta cần phải cẩn thận và cố gắng hết mình để có thể tránh được tối đa những sai sót, nhất là những lỗi không đáng có!
Tôi mong muốn chúng ta sẽ cùng góp ý lẫn nhau trên những diễn đàn công khai như thế này để nhiều người có thể rút kinh nghiệm.
Bạn đọc: Hướng Nguyệt
[size=9:83f28471b6]http://www.tuanvietnam.net/vn/docgianhatsan/1275/index.aspx[/size]
