Piotr Đại đế - Nhà cải cách kiệt xuất đầu tiên của nước Nga ( 1672 - 1725)
Sinh năm 1672 ở Moskva, mất năm 1725 ở Saint Petersburg. Lên ngôi Hoàng đế nước Nga khi còn ở tuổi vị thành niên (1682), và sau lễ thành hôn ( 1689) mới được coi là đã trưởng thành và bắt đầu trị vì nước Nga.
Là con trai thứ hai của Nga hoàng Abksei Mikhalovits và Hoàng hậu thứ phi Natalia Kirinlovna Narưshkina. Vua cha qua đời khi Pechia chưa đầy 5 tuổi. Hoàng tử anh cả Phedor nối ngôi được 6 năm thì qua đời (1682). Một cuộc tranh giành ngôi kế vị đã diễn ra quyết liệt với kết cục phe Công chúa Sophia thắng thế: Hoàng tử anh Ivan 16 tuổi cùng cha khác mẹ nhu nhược được tôn làm hoàng đế thứ nhất, Piotr là em làm hoàng đế thứ 2. Nhưng đến năm 1689 Piotr loại trừ được công chúa lộng hành Sophia và Ivan, giam quản thúc Sophia tại tu viện Novodevitschi. Mặc dù đã thu được toàn bộ quyền bính về tay mình song Piotr vẫn dành ra vài năm tiếp tục luyện quân sự giải trí với các trung đoàn thanh thiếu niên cận vệ riêng của mình - trung đoàn Preobrazhenski và Semenovsski.
Sinh thời Piotr là một người có tầm vóc cao lớn, ông cao tới hơn 2m, đi đứng nhanh nhẹn hoạt bát. Ông có thể dùng tay không uốn chiếc đĩa bằng bạc thành ống tròn, bẻ móng sắt bọc chân ngựa dễ dàng như không. Điều đặc biệt nữa đối với một vị Hoàng đế là ông có chai tay, từng làm nhiều công việc lao động chân tay: thợ đóng tàu, thuỷ thủ, thợ đóng giày, sửa chữa máy...
năm 1696 khi Hoàng đế thứ nhất Ivan băng hà, Piotr trở thành Hoàng đế duy nhất của nước Nga. Xây dựng một nước Nga hùng mạnh trong tương lai là điều trước tiên mà ông trăn trở. Một năm trước đó, 1695, quân Nga chưa có hải quân nên giành đường ra Biển Đen với Thổ Nhĩ Kì thất bại. Piotr liền gấp rút xây dựng lực lượng hải quân gần Voronezho, chỉ một năm sau nước Nga đã có một hạm đội hải quân khá mạnh tấn công quân Thổ Nhĩ Kì và chiếm được đường ra biển Azov.
Bài học tự mình xây dựng lực lượng quốc phòng bảo vệ đất nước đã khiến Piotr thấy đã đến lúc phải mở cửa bang giao với bên ngoài. năm 1697, Piotr I mở đại sứ quán ở các nước Tây Âu, phái nhiều nhà quí tộc trẻ ra nước ngoài học hỏi để về xây dựng đất nước. Bản thân Piotr cũng ghi tên mình là binh nhất Piotr Mikhalov vào danh sách đi sang Tây Âu để " đi một đàng học một sàng khôn". Những điều mà ông học được ở nước ngoài có ý nghĩa rất lớn đối với Piotr I trong việc điều hành đất nước sau này. Ông được khai sáng về kĩ thuật bởi một người Thuỵ Sĩ tên là Lefort, được một viên tướng người Phổ dạy về pháo binh, ở Amsterdam ông đã cùng bạn bè ròng rã ngày đêm lao động trong 2 tháng và đóng xong 1 tàu chiến, ở Anh quốc học thêm về hải quân. Ông có một kiến thức rất tốt về lịch sử, toán học, và với dự định rõ ràng, ông tìm đến một số nước Tây Âu tìm hiểu cách tổ chức bộ máy Nhà nước của họ, tham dự cả các phiên họp Nghị viện.
Piotr I là nhà cải cách kiệt xuất đầu tiên của Đế chế Nga có công lao to lớn tạo nên sự hùng mạnh về quân sự và kinh tế cho nước Nga trong mối tương quan với các nước tiên tiến đương thời ở Tây Âu, đồng thời là nhà tổ chức tuyệt với, biết tập hợp xung quanh mình một lớp người tiến bộ có tri thức, trong đó có rất nhiều là người nước ngoài, đó là những nhà chỉ huy quân sự, nhà ngoại giao, nhà kinh tế, nhà giáo dục có năng lực thật sự. Ông cùng là một nhà hoạt đông văn hoá lớn. Công lao của Piotr được đánh giá rất cao, ông được gọi là "Người cha của Tổ quốc".
Piotr I đã nhìn xa trông rộng tiến hành một loạt cải cách quan trọng trong việc quản lí bộ máy Nhà nước và kiến thiết đất nước, bao gồm nhiều lĩnh vực như thành lập Thượng nghị viện, các uỷ ban và các cơ quan kiểm tra Nhà nước và truy tố tội phạm cấp cao nhất, đặt nhà thờ dưới quyền điều khiển của Nhà nước, phân chia hành chính đất nước thành các tỉnh, xây dựng thành phố Petersburg thành Thủ đô mới của nước Nga.
Về mặt quân sự: nhằm củng cố sức mạnh quân sự của nước Nga, Piotr Đại đế chủ trương xây dựng quân thường trực với số lượng quân khá lớn, thường xuyên bổ sung quân số bằng cách mộ lính là những người nông dân và dân thành thị. Quân đội được trang bị vũ khí thống nhất, quân phục thống nhất, điều lệnh thống nhất. Đội ngũ sĩ quan được đào tạo đồng bộ từ những người quí tộc và xây dựng một hạm đội hùng mạnh trên biển Baltique.
Piotr I đã mở đầu việc cai trị bằng sự khai thông con đường ra biển Azov đồng thời khẳng điịnh sự hùng mạnh về quân sự của nước Nga. Năm 1700, Piotr I kí hoà ước với Thổ Nhĩ Kì và tuyên chiến với Thuỵ Điển, lấy lại được những vùng đất ven biển Baltique mà Thuỵ Điển đã chiếm từ đầu thế kỉ 18. Vua Thuỵ Điển lúc đó mới 18 tuổi, Charles XII nhưng là nhà chỉ huy quân sự có tài và dũng mãnh đã giữ vững được pháo đài Narva trên bờ vịnh Phần Lan, quân Nga bao vây nhưng bị tấn công và thua trận. Bài học xương máu này càng củng cố thêm quyết tâm của Piotr phải xây dựng lực lượng vũ trang hùng mạnh trong tương lai gần. Và 2 năm sau, 1702, quân Nga đã chiến thắng liên tiếp ở vùng ven biển Baltique và chỉ trong vòng vài ba thàng toàn bộ vùng đất trên bờ sông Neva đến vịnh Phần Lan đã sạch bóng quân Thuỵ Điển.
Sau khi khai thông đường biển sang châu Âu, Piotr đã khẳng định sự hùng mạnh của đế chế Nga ở vùng biển Baltique. Đây không chỉ là sự bành trướng vươn ra biển để châu Âu hoá nước Nga mà Piotr còn hướng đến các nước Viễn Ấn được ngầm hiểu là Ấn Độ và các nước Đông nam Á.
Về mặt đối ngoại: Piotr I là vị Hoàng đế đống vai trò to lớn trong việc nâng cao uy tín Đế chế Nga. Việc kiến lập quan hệ ngoại giao với những cường quốc Tây Âu bấy giờ nằm trong đường lối châu Âu hoá nước Nga, đồng thời khẳng định vị trí đất nước mình ở châu Âu và ngoài biên giới châu Âu.
Dưới thời Piotr đã hoàn tất thời kì chuyển từ nên quân chủ bao gồm những đại diện giai tầng sang nền quân chủ chuyên chế. Piotr giải tán Duma của giới quí tộc chúa đất và thành lập Thượng nghị viện gồm 9 uỷ viên là những người tâm phúc trung thành tuyệt đối với Nga hoàng, là cơ quan hành pháp và xét xử cao nhất.
Ở Nga trước thế kỉ 18 chỉ có các trường dòng nhà thờ. Piotr ra chiếu chỉ phải thành lập trường tiểu học cho con em tất cả mọi tầng lớp ( trừ nông nô) với các chương trình cơ bản là học đọc, học viết, số học... Năm 1710 đích thân Piotr duyệt y Bảng chữ cái tiếng Nga. Năm 1724 ông ra chiếu chỉ thành lập Viện Hàn lâm khoa học Nga.
Ông là người đã cho xây dựng thành phố Petersburg năm 1703 trên sông Neva. Để xây dựng thành phố, những người nông dân đã phải lao động trong điều kiện vô cũng khốn khổ, lao động ngoài trời băng giá, mưa gió rét buốt, phải đứng hàng giờ ngâm nước đến đầu gối, và hàng chục nghìn người đã bỏ mình vì bệnh tất, vì lao động quá sức và vì đói. Và chỉ sau một thời gian ngắn thành phố Petersburg đã mọc lên với các cung điện nguy nga, những ngôi nhà đầy đủ tiện nghi và những công viện rộng lớn đầy cây xanh. Và kinh đô mới trên bờ sông Neva được coi là Venise phương Bắc.
Là người quyết đoàn nắm trong tay quyền tối cao trị vì Đế chế Nga đầu thế kỉ 18, Piotr I là nhà cải cách toàn diện nước Nga, đưa nước Nga trở thành một cường quốc ở châu Âu thời bấy giờ. Song để đạt được mục đích, Piotr I không dừng lại trước bất cứ một điều gì kể cả việc đàn áp nhân dân, thậm chí thẳng tay gây ra những vụ đàn áp đẫm máu. Năm 1698, khi hay tin dòng họ Miloslavski trong giới quí tộc chúa đất âm mưu làm phản, Piotr I đã ra lệnh hành quyết những người cầm đầu và hơn 1000 quân cấm vệ thành mưu phản. Một thời gian sau, hay tin con trai duy nhất của mình là Hoàng tử Aleksei cũng có tham gia vào âm mưu phản loạn, đích thân Piotr đã ra lệnh biệt giam con trai ở pháo đài Petropavlovsk trong ngục xà lim cho đến khi chết, và sau khi Piotr qua đời, ngôi Nga hoàng được truyền lại cho con gái ông, Công chúa Elizabet. Vì chuyện này, có nhiều người cho rằng Piotr I là một người cha nhẫn tâm. Trong bảo tàng Nga còn có một bức tranh vẽ cảnh 2 Piotr đang nổi giận hỏi cung con trai.
Sinh năm 1672 ở Moskva, mất năm 1725 ở Saint Petersburg. Lên ngôi Hoàng đế nước Nga khi còn ở tuổi vị thành niên (1682), và sau lễ thành hôn ( 1689) mới được coi là đã trưởng thành và bắt đầu trị vì nước Nga.
Là con trai thứ hai của Nga hoàng Abksei Mikhalovits và Hoàng hậu thứ phi Natalia Kirinlovna Narưshkina. Vua cha qua đời khi Pechia chưa đầy 5 tuổi. Hoàng tử anh cả Phedor nối ngôi được 6 năm thì qua đời (1682). Một cuộc tranh giành ngôi kế vị đã diễn ra quyết liệt với kết cục phe Công chúa Sophia thắng thế: Hoàng tử anh Ivan 16 tuổi cùng cha khác mẹ nhu nhược được tôn làm hoàng đế thứ nhất, Piotr là em làm hoàng đế thứ 2. Nhưng đến năm 1689 Piotr loại trừ được công chúa lộng hành Sophia và Ivan, giam quản thúc Sophia tại tu viện Novodevitschi. Mặc dù đã thu được toàn bộ quyền bính về tay mình song Piotr vẫn dành ra vài năm tiếp tục luyện quân sự giải trí với các trung đoàn thanh thiếu niên cận vệ riêng của mình - trung đoàn Preobrazhenski và Semenovsski.
Sinh thời Piotr là một người có tầm vóc cao lớn, ông cao tới hơn 2m, đi đứng nhanh nhẹn hoạt bát. Ông có thể dùng tay không uốn chiếc đĩa bằng bạc thành ống tròn, bẻ móng sắt bọc chân ngựa dễ dàng như không. Điều đặc biệt nữa đối với một vị Hoàng đế là ông có chai tay, từng làm nhiều công việc lao động chân tay: thợ đóng tàu, thuỷ thủ, thợ đóng giày, sửa chữa máy...
năm 1696 khi Hoàng đế thứ nhất Ivan băng hà, Piotr trở thành Hoàng đế duy nhất của nước Nga. Xây dựng một nước Nga hùng mạnh trong tương lai là điều trước tiên mà ông trăn trở. Một năm trước đó, 1695, quân Nga chưa có hải quân nên giành đường ra Biển Đen với Thổ Nhĩ Kì thất bại. Piotr liền gấp rút xây dựng lực lượng hải quân gần Voronezho, chỉ một năm sau nước Nga đã có một hạm đội hải quân khá mạnh tấn công quân Thổ Nhĩ Kì và chiếm được đường ra biển Azov.
Bài học tự mình xây dựng lực lượng quốc phòng bảo vệ đất nước đã khiến Piotr thấy đã đến lúc phải mở cửa bang giao với bên ngoài. năm 1697, Piotr I mở đại sứ quán ở các nước Tây Âu, phái nhiều nhà quí tộc trẻ ra nước ngoài học hỏi để về xây dựng đất nước. Bản thân Piotr cũng ghi tên mình là binh nhất Piotr Mikhalov vào danh sách đi sang Tây Âu để " đi một đàng học một sàng khôn". Những điều mà ông học được ở nước ngoài có ý nghĩa rất lớn đối với Piotr I trong việc điều hành đất nước sau này. Ông được khai sáng về kĩ thuật bởi một người Thuỵ Sĩ tên là Lefort, được một viên tướng người Phổ dạy về pháo binh, ở Amsterdam ông đã cùng bạn bè ròng rã ngày đêm lao động trong 2 tháng và đóng xong 1 tàu chiến, ở Anh quốc học thêm về hải quân. Ông có một kiến thức rất tốt về lịch sử, toán học, và với dự định rõ ràng, ông tìm đến một số nước Tây Âu tìm hiểu cách tổ chức bộ máy Nhà nước của họ, tham dự cả các phiên họp Nghị viện.
Piotr I là nhà cải cách kiệt xuất đầu tiên của Đế chế Nga có công lao to lớn tạo nên sự hùng mạnh về quân sự và kinh tế cho nước Nga trong mối tương quan với các nước tiên tiến đương thời ở Tây Âu, đồng thời là nhà tổ chức tuyệt với, biết tập hợp xung quanh mình một lớp người tiến bộ có tri thức, trong đó có rất nhiều là người nước ngoài, đó là những nhà chỉ huy quân sự, nhà ngoại giao, nhà kinh tế, nhà giáo dục có năng lực thật sự. Ông cùng là một nhà hoạt đông văn hoá lớn. Công lao của Piotr được đánh giá rất cao, ông được gọi là "Người cha của Tổ quốc".
Piotr I đã nhìn xa trông rộng tiến hành một loạt cải cách quan trọng trong việc quản lí bộ máy Nhà nước và kiến thiết đất nước, bao gồm nhiều lĩnh vực như thành lập Thượng nghị viện, các uỷ ban và các cơ quan kiểm tra Nhà nước và truy tố tội phạm cấp cao nhất, đặt nhà thờ dưới quyền điều khiển của Nhà nước, phân chia hành chính đất nước thành các tỉnh, xây dựng thành phố Petersburg thành Thủ đô mới của nước Nga.
Về mặt quân sự: nhằm củng cố sức mạnh quân sự của nước Nga, Piotr Đại đế chủ trương xây dựng quân thường trực với số lượng quân khá lớn, thường xuyên bổ sung quân số bằng cách mộ lính là những người nông dân và dân thành thị. Quân đội được trang bị vũ khí thống nhất, quân phục thống nhất, điều lệnh thống nhất. Đội ngũ sĩ quan được đào tạo đồng bộ từ những người quí tộc và xây dựng một hạm đội hùng mạnh trên biển Baltique.
Piotr I đã mở đầu việc cai trị bằng sự khai thông con đường ra biển Azov đồng thời khẳng điịnh sự hùng mạnh về quân sự của nước Nga. Năm 1700, Piotr I kí hoà ước với Thổ Nhĩ Kì và tuyên chiến với Thuỵ Điển, lấy lại được những vùng đất ven biển Baltique mà Thuỵ Điển đã chiếm từ đầu thế kỉ 18. Vua Thuỵ Điển lúc đó mới 18 tuổi, Charles XII nhưng là nhà chỉ huy quân sự có tài và dũng mãnh đã giữ vững được pháo đài Narva trên bờ vịnh Phần Lan, quân Nga bao vây nhưng bị tấn công và thua trận. Bài học xương máu này càng củng cố thêm quyết tâm của Piotr phải xây dựng lực lượng vũ trang hùng mạnh trong tương lai gần. Và 2 năm sau, 1702, quân Nga đã chiến thắng liên tiếp ở vùng ven biển Baltique và chỉ trong vòng vài ba thàng toàn bộ vùng đất trên bờ sông Neva đến vịnh Phần Lan đã sạch bóng quân Thuỵ Điển.
Sau khi khai thông đường biển sang châu Âu, Piotr đã khẳng định sự hùng mạnh của đế chế Nga ở vùng biển Baltique. Đây không chỉ là sự bành trướng vươn ra biển để châu Âu hoá nước Nga mà Piotr còn hướng đến các nước Viễn Ấn được ngầm hiểu là Ấn Độ và các nước Đông nam Á.
Về mặt đối ngoại: Piotr I là vị Hoàng đế đống vai trò to lớn trong việc nâng cao uy tín Đế chế Nga. Việc kiến lập quan hệ ngoại giao với những cường quốc Tây Âu bấy giờ nằm trong đường lối châu Âu hoá nước Nga, đồng thời khẳng định vị trí đất nước mình ở châu Âu và ngoài biên giới châu Âu.
Dưới thời Piotr đã hoàn tất thời kì chuyển từ nên quân chủ bao gồm những đại diện giai tầng sang nền quân chủ chuyên chế. Piotr giải tán Duma của giới quí tộc chúa đất và thành lập Thượng nghị viện gồm 9 uỷ viên là những người tâm phúc trung thành tuyệt đối với Nga hoàng, là cơ quan hành pháp và xét xử cao nhất.
Ở Nga trước thế kỉ 18 chỉ có các trường dòng nhà thờ. Piotr ra chiếu chỉ phải thành lập trường tiểu học cho con em tất cả mọi tầng lớp ( trừ nông nô) với các chương trình cơ bản là học đọc, học viết, số học... Năm 1710 đích thân Piotr duyệt y Bảng chữ cái tiếng Nga. Năm 1724 ông ra chiếu chỉ thành lập Viện Hàn lâm khoa học Nga.
Ông là người đã cho xây dựng thành phố Petersburg năm 1703 trên sông Neva. Để xây dựng thành phố, những người nông dân đã phải lao động trong điều kiện vô cũng khốn khổ, lao động ngoài trời băng giá, mưa gió rét buốt, phải đứng hàng giờ ngâm nước đến đầu gối, và hàng chục nghìn người đã bỏ mình vì bệnh tất, vì lao động quá sức và vì đói. Và chỉ sau một thời gian ngắn thành phố Petersburg đã mọc lên với các cung điện nguy nga, những ngôi nhà đầy đủ tiện nghi và những công viện rộng lớn đầy cây xanh. Và kinh đô mới trên bờ sông Neva được coi là Venise phương Bắc.
Là người quyết đoàn nắm trong tay quyền tối cao trị vì Đế chế Nga đầu thế kỉ 18, Piotr I là nhà cải cách toàn diện nước Nga, đưa nước Nga trở thành một cường quốc ở châu Âu thời bấy giờ. Song để đạt được mục đích, Piotr I không dừng lại trước bất cứ một điều gì kể cả việc đàn áp nhân dân, thậm chí thẳng tay gây ra những vụ đàn áp đẫm máu. Năm 1698, khi hay tin dòng họ Miloslavski trong giới quí tộc chúa đất âm mưu làm phản, Piotr I đã ra lệnh hành quyết những người cầm đầu và hơn 1000 quân cấm vệ thành mưu phản. Một thời gian sau, hay tin con trai duy nhất của mình là Hoàng tử Aleksei cũng có tham gia vào âm mưu phản loạn, đích thân Piotr đã ra lệnh biệt giam con trai ở pháo đài Petropavlovsk trong ngục xà lim cho đến khi chết, và sau khi Piotr qua đời, ngôi Nga hoàng được truyền lại cho con gái ông, Công chúa Elizabet. Vì chuyện này, có nhiều người cho rằng Piotr I là một người cha nhẫn tâm. Trong bảo tàng Nga còn có một bức tranh vẽ cảnh 2 Piotr đang nổi giận hỏi cung con trai.
