Olga Berggoltz - thơ và cuộc đời

[Bùi Huy Bằng]

Thơ Olga Berggoltx

Hãy hiện về với mẹ con ơi… (*) Olga Berggoltx Con hãy hiện về, dù là hiện trong mơ, Không phải như con trong tấm ảnh xám mờ,– Như tia sáng, như chim trời và nhựa sống, Giữ mãi tuổi thơ và hạnh phúc vô bờ. Thế là con đã theo về chốn xa xôi, Khoảng cách dần xoá đi bóng dáng con rồi. Bao tro bụi nhằm vào trái tim chất chứa, Nhưng thiêu đốt, nó không bùng lên ngọn lửa. Mẹ có lỗi, chính là do mẹ, con ơi, Bởi mệnh của con mẹ đã sớm buông lơi, Cũng bởi mẹ sống đã không mất tâm trí … Ôi đáng nguyền rủa bản năng sống lạ đời! Con hãy hiện về , chỉ cần hiện trong mơ, Không phải như con trong tấm ảnh xám mờ,– Như tia sáng, như chim trời và nhựa sống, Giữ mãi tuổi thơ và hạnh phúc vô bờ. Bùi Huy Bằng dịch 5/2011

Nguyên bản tiếng Nga tại trang Web đã dẫn: / Ты приснись мне… Ольга Берггольц Ты приснись мне, хотя бы приснись, Не такой, как на карточке серой, – Точно лучик, и птица и жизнь, Точно юность и счастье без меры. так далеко тебя унесло, Что черты расстояньем стирает. Столько пепла на сердце легло, Но горит оно и не сгорает. Я сама виновата сама, В том, что рано тебя отпустила, Что живу не лишилась ума… О проклятая, жадная сила! Ты приснись мне, ну только приснись, Не такой, как на карточке серой, – Точно лучик, и птица и жизнь, Точно юность и счастье без меры…

(*)- Nguyên bản tiếng Nga tại:
http://lopa0khoa9.wordpress.com/2011/02/27/biển-thơ-puskin/

 

[Bùi Huy Bằng]

Thơ Olga Berggoltx

CHỚM THU (*) Olga Berggoltx Có thời gian thiên nhiên tỏa sáng tuyệt vời, Mặt trời không chói, nóng không oi; Thời khắc ấy gọi mùa thu tới Say đắm đất trời sánh nổi sắc xuân tươi. Đã có lúc khẽ khàng vương lên khuôn mặt Màng nhện mỏng manh giăng bay phơ phất... Đàn chim di trú muộn hót vang làm sao! Những luống hoa bừng nở lộng lẫy thế nào! Những trận mưa rào đã ngừng từ lâu, Cánh đồng đất sẫm, lặng lẽ hiến trọn vụ màu... Ta hạnh phúc hơn bởi cách nhìn rộng mở, Và hờn ghen ít hơn dù đắng cay hơn nữa. Ôi, sự sáng láng của chớm thu hào phóng nhất, Ta hân hoan tiếp nhận ngươi...Như muôn sự vật. Tình yêu của ta ơi, đâu rồi, hỡi mi nơi đâu? Mà rừng im tiếng, những vì sao lặng sầu... Ngươi thấy đấy - đã đến lúc mưa sao qua đi, Và, dường như, thời gian vĩnh viễn xa lìa... ...Còn giờ đây cần làm chi, ta mới hiểu Để yêu thương, gìn giữ, lượng thứ và chia ly... Bùi Huy Bằng dịch 6/2011

Nguyên bản tiếng Nga tại trang Web đã dẫn: БАБЬЕ ЛЕТО Ольга Берггольц Есть время природы особого света, неяркого солнца, нежнейшего зноя; Оно называется бабье лето и в прелести спорит с самою весною. Уже на лицо осторожно садится летучая, легкая паутина... Как звонко поют запоздалые птицы! Как пышно и грозно пылают куртины! Давно отгремели могучие ливни, все отдано тихой и темною нивой... Все чаще от взгляда бываю счастливой, все реже и горше бываю ревнивой. О, мудрость щедрейшего бабьего лета, с отрадой тебя принимаю... И все же. любовь моя, где ты, аукнемся, где ты? А рощи безмолвны, а звезды все строже... Вот видишь — проходит пора звездопада, и, кажется, время навек разлучаться... ...А я лишь теперь понимаю, как надо любить, и жалеть, и прощать, и прощаться... 1956 - 1960

(*)- Xem các bản dịch Mùa hè rớt của nhà thơ Bằng Việt và Hè muộn của dịch giả Quỳnh Hương tại:
http://vn.360plus.yahoo.com/leducsao/article?mid=37&fid=-1

Lời bàn:
*БАБЬЕ ЛЕТО – ясные теплые дни ранней осени (theo từ điển tiếng Nga của X.I. Ogiegov, 1973, tr.34, xem БА’БА) - thành ngữ, có nghĩa: những ngày ấm áp trong sáng của mùa thu đến sớm, nghĩa là những ngày này vẫn là ngày hè (cuối hè), cho nên dịch là CHỚM THU thì sát nghĩa tiếng Việt. Theo quy ước chia mùa trong năm hết hè sang thu, nếu dịch THU SỚM thì không đúng tính chất phân định mùa. Nếu những ngày đầu thu mang sắc thái ngày hè thì dịch MÙA HÈ RỚT mới có lý. Cũng vậy, nếu dịch là HÈ MUỘN thì lại vi phạm lịch chia mùa cố định trong năm. Nói cách khác, không có mùa nào là SỚM hay MUỘN. Trong bài thơ của bà Olga dịch là MÙA HÈ RỚT (bài của nhà thơ Bằng Việt) và HÈ MUỘN (bài của dịch giả Quỳnh Hương) trên trang web đã dẫn thì không đúng ngữ nghĩa tiếng Nga và tiếng Việt.
Ghi chú: Kính nhờ BQT chỉnh lại hai cột cho cân xứng

 

[Nina]

Em đã sửa cân cột như yêu cầu của bác Bùi Huy Bằng nhé. Em mách nhỏ bác - muốn cân cột thì số dòng 2 cột phải bằng nhau là tốt nhất, hoặc khác biệt càng ít càng tốt. Lại càng không cần để các dòng quá dài, kiểu như địa chỉ website vào trong cột.

Nhân tiện - về bản gốc và các bản dịch Mùa hè rớt - БАБЬЕ ЛЕТО thì NNN đã từng bàn tán sôi nổi từ 3 năm trước, bác có thể tham khảo từ trang 4 của chủ đề này bác nhé, để thêm tư liệu ấy mà.

 

[Bùi Huy Bằng]

Thơ Olga Berggoltx

LÁ RƠI (*) Olga Berggoltx Về mùa thu dọc các đại lộ ở Maxcva có treo những tấm biển nhỏ với dòng chữ: “Cẩn thận, lá rơi!” Mùa thu đến rổi! Trên bầu trời Maxcva Đàn sếu bay qua, sương mù giăng, khói tỏa. Bởi tán lá ửng vàng, Các vườn cây rực sáng. Dọc trên các đại lộ, có các tấm biển con nhắc nhở người qua đường, đi một mình hay đi từng đôi: “Cẩn thận, lá rơi!” Ôi, trái tim em cô đơn làm sao trong ngõ nhỏ đang còn xa lạ! Gió lướt nhanh qua ô cửa sổ, giật từng cơn dưới trận mưa sa. Em ở lại đây một mình vì ai, ai làm em yêu quý, ai làm em hài lòng? Tại sao em lại nhớ: “Cẩn thận, lá rơi”? Đã chẳng cần thứ gì, - nghĩa là, chẳng mất chi: ngay cả là gần gũi, ngay cả là thân thương, ngay cả là bạn hữu cũng chưa coi lẽ thường. Tại sao em lại buồn, khi xa nhau vĩnh viễn, Không vui vẻ, hạnh phúc, hỡi con người cô đơn? Điều gì là mai mỉa, điều gì là khinh khi? Anh chịu đựng thêm đi, đợi chờ thêm chút nữa... Không – điều đáng sợ nhất, chính là sự dịu dàng lúc chia xa đôi ngả, giống cơn mưa xốn xang. Trận mưa rào nặng hạt, trân mưa rào ấm áp tất cả - có tia chớp, tất cả - có gió giông! Hãy vui vẻ lên đi, hãy hạnh phúc nhiều nhé khi chia xa đôi ngả, giống cơn mưa trưa hè. ...Em một mình sẽ rảo bước ra ga, và từ chối mọi người tiễn đưa . Em đã không nói hết cho anh tất cả, nhưng giờ đây sẽ không nói nữa. Con phố nhỏ tràn đầy bóng đêm, còn các tấm biển con nhắc nhở cho những ai đơn độc qua đường: “Cẩn thận, lá rơi”... Bùi Huy Bằng dịch 6/2011

Nguyên bản tiếng Nga tại trang Web đã dẫn: ЛИСТОПАД Ольга Берггольц Осенью в Москве на бульварах вывешивают дощечки с надписью "Осторожно, листопад!" Осень, осень! Над Москвою Журавли, туман и дым. Златосумрачной листвою Загораются сады. И дощечки на бульварах всем прохожим говорят, одиночкам или парам: "Осторожно, листопад!" О, как сердцу одиноко в переулочке чужом! Вечер бродит мимо окон, вздрагивая под дождем. Для кого же здесь одна я, кто мне дорог, кто мне рад? Почему припоминаю: "Осторожно, листопад"? Ничего не нужно было,- значит, нечего терять: даже близким, даже милым, даже другом не назвать. Почему же мне тоскливо, что прощаемся навек, Невеселый, несчастливый, одинокий человек? Что усмешки, что небрежность? Перетерпишь, переждешь... Нет - всего страшнее нежность на прощание, как дождь. Темный ливень, теплый ливень весь - сверкание и дрожь! Будь веселым, будь счастливым на прощание, как дождь. ...Я одна пойду к вокзалу, провожатым откажу. Я не все тебе сказала, но теперь уж не скажу. Переулок полон ночью, а дощечки говорят проходящим одиночкам: "Осторожно, листопад"... 1938

(*)- ЛИСТОПАД – Опадание листьев осенью (theo từ điển tiếng Nga của X.I. Ogiegov, 1973, tr. 208): sự rụng (rơi) của lá vể mùa thu.
- Xem các bản dịch Mùa lá rụng của nhà thơ Bằng Việt và Phan Bạch Châu tại:
http://vn.360plus.yahoo.com/phanbach-chau/article?mid=347&fid=-1

Lời bàn:
- ЛИСТОПАД – Опадание листьев осенью (theo từ điển tiếng Nga của X.I. Ogiegov, 1973, tr. 208): sự RƠI (RỤNG) của lá vể mùa thu. Dịch là LÁ RƠI có lẽ đủ nghĩa về hiện tượng cơ học sau khi lá lìa (RỤNG) khỏi cành rồi RƠI xuống đất. ЛИСТОПАД không hàm nghĩa MÙA. Tương tự từ
ЛИСТОПАД, từ СНЕГОПАД – Выпадение снега (sách đã dẫn, tr. 678), chắc dịch là TUYẾT RƠI là đủ, vì chẳng lẽ dịch MÙA TUYẾT RƠI?
- Tôi được biết: Không chỉ dọc các đại lộ ở Maxcva mà ở các thành phố khác của Nga cũng trồng nhiều cây bóng mát, phần nhiều là cây sồi, lá cây sồi cổ thụ có thể to bằng 2/3 quạt nan, cọng của lá dài 10-15 cm, to gần bằng đầu đũa, khi rụng, lá chao liệng rồi rơi từ độ cao khoảng 15 m, nếu cọng đâm vào mặt, vào mắt người qua đường có thể gây thương tích nên mới có các tấm biển nhỏ "Осторожно, листопад" để nhắc nhở “Cẩn thận, lá rơi” chứ không hẳn “Tránh đừng ĐỤNG vào cây, MÙA lá rụng” (bản dịch của nhà thơ Bằng Việt) hoặc “Cẩn thận dùm cho MÙA lá rụng người ơi” (bản dịch của nhà thơ Phan Bạch Châu), vì cây bóng mát dù chưa to, nếu “ĐỤNG vào cây” chắc cây cũng không hề hấn gì, còn “MÙA lá rụng” chỉ là một hiện tượng của thiên nhiên, không gợi cho con người điều gì đáng phải cảnh báo "Осторожно” - Cẩn thận (Coi chừng)
- Tôi đoán bà Olga sử dụng hình ảnh tấm biển nhỏ "Осторожно, листопад" như là biểu tượng để nhắn nhủ với những ai chưa yêu, đang yêu hoặc đã có gia thất ”hãy cẩn trọng” để hạnh phúc khỏi tan vỡ (lá lìa cành) như chính cuộc đời của tác giả.
- Bài thơ này, nhất là khổ thơ cuối làm cho tôi liên tưởng đến bài thơ “Спичка отгорела и погасла…”, Борис Корнилов - “QUE DIÊM VỪA LÓE SÁNG ĐÃ TẮT LIỀN...” của Borix Kornhilov - chồng cũ của bà Olga.

K/g NINA
Cám ơn bạn đã chỉ dẫn cách trình bày và thông tin về diễn đàn. Một rắc rối khác là không biết cách gửi "cám ơn", xin chỉ dẫn.

 

[Bùi Huy Bằng]

Thơ Olga Berggoltx

LÁ RƠI (*) Olga Berggoltx Về mùa thu dọc các đại lộ ở Maxcva có treo những tấm biển nhỏ với dòng chữ: “Cẩn thận, lá rơi!” Mùa thu đến rổi! Trên bầu trời Maxcva Đàn sếu bay qua, sương mù giăng, khói tỏa. Bởi tán lá ửng vàng, Các vườn cây rực sáng. Dọc trên các đại lộ, có các tấm biển con nhắc nhở người qua đường, đi một mình hay đi từng đôi: “Cẩn thận, lá rơi!” Ôi, trái tim em cô đơn làm sao trong ngõ nhỏ đang còn xa lạ! Gió lướt nhanh qua ô cửa sổ, giật từng cơn dưới trận mưa sa. Em ở lại đây một mình vì ai, ai làm em yêu quý, ai làm em hài lòng? Tại sao em lại nhớ: “Cẩn thận, lá rơi”? Đã chẳng cần thứ gì, - nghĩa là, chẳng mất chi: ngay cả là gần gũi, ngay cả là thân thương, ngay cả là bạn hữu cũng chưa coi lẽ thường. Tại sao em lại buồn, khi xa nhau vĩnh viễn, Không vui vẻ, hạnh phúc, hỡi con người cô đơn? Điều gì là mai mỉa, điều gì là khinh khi? Anh chịu đựng thêm đi, đợi chờ thêm chút nữa... Không – điều đáng sợ nhất, chính là sự dịu dàng lúc chia xa đôi ngả, giống cơn mưa xốn xang. Trận mưa rào nặng hạt, trân mưa rào ấm áp tất cả - có tia chớp, tất cả - có gió giông! Hãy vui vẻ lên đi, hãy hạnh phúc nhiều nhé khi chia xa đôi ngả, giống cơn mưa trưa hè. ...Em một mình sẽ rảo bước ra ga, và từ chối mọi người tiễn đưa . Em đã không nói hết cho anh tất cả, nhưng giờ đây sẽ không nói nữa. Con phố nhỏ tràn đầy bóng đêm, còn các tấm biển con nhắc nhở cho những ai đơn độc qua đường: “Cẩn thận, lá rơi”... Bùi Huy Bằng dịch 6/2011

Nguyên bản tiếng Nga tại trang Web đã dẫn: ЛИСТОПАД Ольга Берггольц Осенью в Москве на бульварах вывешивают дощечки с надписью "Осторожно, листопад!" Осень, осень! Над Москвою Журавли, туман и дым. Златосумрачной листвою Загораются сады. И дощечки на бульварах всем прохожим говорят, одиночкам или парам: "Осторожно, листопад!" О, как сердцу одиноко в переулочке чужом! Вечер бродит мимо окон, вздрагивая под дождем. Для кого же здесь одна я, кто мне дорог, кто мне рад? Почему припоминаю: "Осторожно, листопад"? Ничего не нужно было,- значит, нечего терять: даже близким, даже милым, даже другом не назвать. Почему же мне тоскливо, что прощаемся навек, Невеселый, несчастливый, одинокий человек? Что усмешки, что небрежность? Перетерпишь, переждешь... Нет - всего страшнее нежность на прощание, как дождь. Темный ливень, теплый ливень весь - сверкание и дрожь! Будь веселым, будь счастливым на прощание, как дождь. ...Я одна пойду к вокзалу, провожатым откажу. Я не все тебе сказала, но теперь уж не скажу. Переулок полон ночью, а дощечки говорят проходящим одиночкам: "Осторожно, листопад"... 1938

(*)- ЛИСТОПАД – Опадание листьев осенью (theo từ điển tiếng Nga của X.I. Ogiegov, 1973, tr. 208): sự rụng (rơi) của lá vể mùa thu.
- Xem các bản dịch Mùa lá rụng của nhà thơ Bằng Việt và Phan Bạch Châu tại:
http://vn.360plus.yahoo.com/phanbach-chau/article?mid=347&fid=-1

Lời bàn:
- ЛИСТОПАД – Опадание листьев осенью (theo từ điển tiếng Nga của X.I. Ogiegov, 1973, tr. 208): sự RƠI (RỤNG) của lá vể mùa thu. Dịch là LÁ RƠI có lẽ đủ nghĩa về hiện tượng cơ học sau khi lá lìa (RỤNG) khỏi cành rồi RƠI xuống đất. ЛИСТОПАД không hàm nghĩa MÙA. Tương tự từ
ЛИСТОПАД, từ СНЕГОПАД – Выпадение снега (sách đã dẫn, tr. 678), chắc dịch là TUYẾT RƠI là đủ, vì chẳng lẽ dịch MÙA TUYẾT RƠI?
- Tôi được biết: Không chỉ dọc các đại lộ ở Maxcva mà ở các thành phố khác của Nga cũng trồng nhiều cây bóng mát, phần nhiều là cây sồi, lá cây sồi cổ thụ có thể to bằng 2/3 quạt nan, cọng của lá dài 10-15 cm, to gần bằng đầu đũa, khi rụng, lá chao liệng rồi rơi từ độ cao khoảng 15 m, nếu cọng đâm vào mặt, vào mắt người qua đường có thể gây thương tích nên mới có các tấm biển nhỏ "Осторожно, листопад" để nhắc nhở “Cẩn thận, lá rơi” chứ không hẳn “Tránh đừng ĐỤNG vào cây, MÙA lá rụng” (bản dịch của nhà thơ Bằng Việt) hoặc “Cẩn thận dùm cho MÙA lá rụng người ơi” (bản dịch của nhà thơ Phan Bạch Châu), vì cây bóng mát dù chưa to, nếu “ĐỤNG vào cây” chắc cây cũng không hề hấn gì, còn “MÙA lá rụng” chỉ là một hiện tượng của thiên nhiên, không gợi cho con người điều gì đáng phải cảnh báo "Осторожно” - Cẩn thận (Coi chừng)
- Tôi đoán bà Olga sử dụng hình ảnh tấm biển nhỏ "Осторожно, листопад" như là biểu tượng để nhắn nhủ với những ai chưa yêu, đang yêu hoặc đã có gia thất ”hãy cẩn trọng” để hạnh phúc khỏi tan vỡ (lá lìa cành) như chính cuộc đời của tác giả.
- Bài thơ này, nhất là khổ thơ cuối làm cho tôi liên tưởng đến bài thơ “Спичка отгорела и погасла…”, Борис Корнилов - “QUE DIÊM VỪA LÓE SÁNG ĐÃ TẮT LIỀN...” của Borix Kornhilov - chồng cũ của bà Olga.

K/g NINA
Cám ơn bạn đã chỉ dẫn cách trình bày và thông tin về diễn đàn. Một rắc rối khác là không biết cách gửi "cám ơn", xin chỉ dẫn.