Thơ của Vladimir Nabokov

[Geobic]

Xin gửi vào đây mời dịch 1 bài của Nabokov - một nhà văn, nhà thơ Nga lưu vong, có lẽ vì thế ông đồng cảm với những cánh hạc bay ngang trời thì phải.

Владимир Набоков

ЖУРАВЛИ

Шумела роща золотая,
ей море вторило вдали,
и всхлипывали, пролетая,
кочующие журавли

и в небе томном исчезали,
все тише, все нежней звеня.
Мне два последних рассказали,
что вспоминаешь ты меня...
24 октября 1918

 

[hungmgmi]

Xin gửi vào đây mời dịch 1 bài của Nabokov, hình như ông này được giải Nobel văn học.
--------
Bác Geobic mến, đồng chí Nabokov này chưa bao giờ được trao giải Nobel cả. Đồng chí là nhà văn Nga lưu vong, sự nghiệp thì em không biết có giá trị gì lắm không, nhưng nổi đình đám trên văn đàn thế giới nhờ một tiểu thuyết tầm tầm có tên LOLITA, đã được đưa lên màn bạc 2 lần rồi. Chủ đề của tiểu thuyết là tình yêu của một thiếu nữ vị thành niên với một gã trung niên, và từ đây khái niệm "Lolita" đã đi vào đời sống, chỉ các thiếu nữ dậy thì và yêu đương vô lối với các bậc cao niên.
Phim này đang có trên thị trường, bản DVD, phụ đề tiếng Việt, xem chán òm.

 

[Geobic]

@ Hungmgm.
Cảm ơn Hungmgm vì những thông tin ngắn về Nabokov.

Để hiểu đầy đủ hơn về tác giả này, Geobic xin cung cấp tiếp như sau:

V. Nabokov (1899-1977), nhà văn, nhà thơ, kịch tác gia, nhà phê bình VH, dịch giả người Nga. Từ 1919 cùng gia đình rời nước Nga, sau sống ở nhiều nơi: Anh, Pháp, Đức, Mỹ, Thuỵ Sỹ.

Hoạt động văn học của Nabokov rất phong phú và đa dạng, có nhưng tác phẩm được bán rất chạy, xuất bản nhiều lần. Ông cũng đã nhận một số giải thưởng lớn (không có Nobel). Những đánh giá về Nabokov cũng rất đa dạng, thậm chí trái ngược nhau, tuy nhiên các nhà nghiên cứu có chung nhận xét: Nabokov là “một nhà văn lạ lùng”.
Nabokov nhấn mạnh mối quan hệ sáng tạo giữa nghệ thuật và thực tiến, ông phản đối quan điểm cho rằng văn học là “tấm gương của cuộc sống”.

Sáng tác của Nabokov thể hiện quan điểm của những người Nga lưu vong, tình trạng bi kịch của họ. Tuy vậy, Nabokov là người thừa kế triệt để di sản văn hoc cố điển Nga. Bộ phận chính yếu trong sáng tác của nhà văn này là những cuốn tiểu thuyết, trong đó có những thành công lớn như: Massenca (1926), Lolita (1955)... Ông cũng viết nhiều thơ, mà bài thơ nhỏ Geo muốn mời thành viên NNN dịch nói lên tâm trạng của một người lưu vong, khi nhìn trời cao viễn xứ thấy những cánh hạc bay… Ông mất năm 1977 tại Thuỵ Sỹ, không có may mắn như Brodski và một số nhà văn Nga lưu vong khác được sống tới thời nước Nga đổi mới…

 

[NguyenAnh]

Bác Geobic mến, đồng chí Nabokov này chưa bao giờ được trao giải Nobel cả.

Ông cũng đã nhận một số giải thưởng lớn (không có Nobel).

Đúng thế, các nhà thơ nhà văn Nga được trao giải Nobel về văn học theo thời gian là:

1933: Иван Алексеевич Бунин

1958: Борис Леонидович Пастернак

1965: Михаил Александрович Шолохов

1987: Иосиф Александрович Бродский

Trong đó mất ba ông lưu vong :lol:

 

[tykva]

ЖУРАВЛИ

Шумела роща золотая,
ей море вторило вдали,
и всхлипывали, пролетая,
кочующие журавли

и в небе томном исчезали,
все тише, все нежней звеня.
Мне два последних рассказали,
что вспоминаешь ты меня...
24 октября 1918

Em thử liều dịch thế này:

Đàn sếu

Rừng thưa lấp lánh vàng xào xạc
Phía xa kia biển hoà giọng hát cùng
Và nghẹn ngào kêu những tiếng não nùng
Bay ngang trời những con sếu bạc.


Dần mất dạng trên bầu trời mệt mỏi
Vệt sếu bay và tiếng sếu trong ngân
Hai con sếu rốt đàn kể cho anh biết
Ngày ngày em vẫn nhớ tới anh.

 

[Geobic]

Dần mất dạng trên bầu trời mệt mỏi
Vệt sếu bay và tiếng sếu trong ngân
Hai con sếu rốt đàn kể cho anh biết
Ngày ngày em vẫn nhớ tới anh.

Rất hoan nghênh bản dịch đầu tiên của Bí. Doan trích trên đây rất gợi cảm, phản ảnh đúng cảm xúc của Nabokov - người xa xứ.

 

[USY]

Sếu bay

Cánh rừng thưa xào xạc lá vàng,
Biển xa xăm hoà đồng tiếng hát.
Trên trời cao đàn sếu bay ngang,
Vẳng vẳng tiếng gọi đàn thê thiết.

Bóng chim khuất trong mây lững thững
Tiếng sếu ngân nhỏ bớt, dịu dần
Có hai con cuối đàn kể lại:
Nơi quê nhà em vẫn nhắc tới anh.

 

[Trăng Quê]

Sếu bay

Cánh rừng thưa xào xạc lá vàng,
Biển xa xăm hoà đồng tiếng hát.
Trên trời cao đàn sếu bay ngang,
Vẳng vẳng tiếng gọi đàn thê thiết.

Bóng chim khuất trong mây lững thững
Tiếng sếu ngân nhỏ bớt, dịu dần
Có hai con cuối đàn kể lại:
Nơi quê nhà em vẫn nhắc tới anh.

Chị USY ơi thấy mọi người dịch thơ về sếu em bỗng nhớ đến những đàn sếu bay ngang trời ngày xưa và những bài hát về loài chim này. Tự nhiên lại muốn "mon men" viết vài câu, nhưng không phải dịch đâu ạ vì em đâu có nhớ tiếng Nga nhiều ! Ngại quá cả nhà đừng cười vì tội lẩn thẩn :lol:

[color=green:7643bd5ee5]Sếu Bay[/color]

[color=darkblue:7643bd5ee5]Cánh rừng vàng xào xạc
Biển cũng hát rì rào
Đàn sếu bay mê mải
Tha thiết gọi bạn yêu

Bầu trời như thể mất
Đàn sếu và bài ca
Hai con cuối kể lại
Em vẫn thường nhớ anh ![/color]

 

[NguyenAnh]

Cái này không phải là bắt chước TQ, vì TQ thì dù sao cũng là dịch (chí ít là phóng tác), còn NA thì không dịch cũng không phóng tác:

[color=blue:88706aa84f]Sếu vườn

Cắm đầu chạy xuống chạy lên
Vụng về như thể một tên học nghề
Cao kều nhưng chẳng ích gì
Bao nhiêu cơ hội chuồi đi trên đầu
Cậu này, người gọi Cờ-rao
Kẻ kêu Cờ-roách, hao hao sếu vườn![/color]

 

[Geobic]

Không biết có phải từ trong 4-rum của NNN mà những vần thơ đầu tiên của Nabokov được dịch sang tiếng Việt? Nếu đúng vậy thì cũng là vinh dự. Vì nói cho cùng thì ông cũng là một nhân vật lớn của VH thế giới.
Geo mời các mem dịch tiếp 2 bài sau đây của ông, còn mình thì sớm mai lại phải khăn gói lên đường đi công tác rồi. Hẹn gặp lại!

Владимир Набоков

* * *

Есть в одиночестве свобода,
и сладость — в вымыслах благих.
Звезду, снежинку, каплю меда
я заключаю в стих.

И, еженочно умирая,
я рад воскреснуть в должный час,
и новый день — росянка рая,
а прошлый день — алмаз.


ВЬЮГА

Тень за тенью бежит - не догонит,
вдоль по стенке... Лежи, не ворчи.
Стонет ветер? И пусть себе стонет.
Иль тебе не тепло на печи?

Ночь лихая... Тоска избяная...
Что ж не спится? Иль ветра боюсь?
Это - Русь, а не вьюга степная!
Это корчится черная Русь!

Ах, как воет, как бьется - кликуша!
Коли можешь - пойди и спаси!
А тебе-то что? Полно, не слушай...
Обойдемся и так, без Руси!

Стонет ветер все тише и тише...
Да как взвизгнет! Ах, жутко в степи...
Завтра будут сугробы до крыши...
То-то вьюга! Да ну ее! Спи.

 

[USY]

Есть в одиночестве свобода,
и сладость — в вымыслах благих.
Звезду, снежинку, каплю меда
я заключаю в стих.

И, еженочно умирая,
я рад воскреснуть в должный час,
и новый день — росянка рая,
а прошлый день — алмаз.

Tự do có trong đơn côi,
Ngọt ngào có trong mộng tưởng.
Sao trời, tuyết bay, mật ngọt
Tôi giam cả vào thơ.

Rồi hàng đêm sau mỗi lần hấp hối,
Lại sướng vui đón giờ khắc phục sinh,
Mỗi ngày mới như giọt sương tiên cảnhi,
Mỗi ngày đã qua - là kim cương chói lọi ánh bình minh.
:wink:

 

[Geobic]

Rồi hàng đêm sau mỗi lần hấp hối,
Lại sướng vui đón giờ khắc phục sinh,

Đúng là người của trường thơ Năm Phút. Thật tuyệt phải không bác VTN - người bạn tôi, cũng là người rất hâm mộ các dịch giả của NNN. :lol: :lol: :lol:

 

[Phanhoamay]

Владимир Набоков

ЖУРАВЛИ

Шумела роща золотая,
ей море вторило вдали,
и всхлипывали, пролетая,
кочующие журавли

и в небе томном исчезали,
все тише, все нежней звеня.
Мне два последних рассказали,
что вспоминаешь ты меня...
24 октября 1918

Trước khi bắt tay vào dịch một bài thơ,
1. Ta phải tra nghĩa thật chính xác một số từ mà ta thấy chưa thật yên tâm hoặc chưa rõ vì sao tác giả lại dùng từ đó:
- всхлипывать - nức nở, thổn thức
- кочующие журавли - đàn sếu di cư, di trú.
- томноe небo - bầu trời uể oải, thẫn thờ.
2. Tác giả viết rất cô đọng, gần như là một bài thơ Trung Hoa cổ, do đó ta phải cố gắng "dịch" cái cô đọng đó sang bài thơ tiếng Việt, tránh dùng nhiều từ.

Xuất phát từ 2 điều trên, tôi liều đưa ra phương án của mình

Đàn sếu

Cánh rừng vàng xào xạc
Biển xa vọng ngân nga
Những con sếu di trú
Thổn thức bay ngang qua

Xa mờ trên trời nhạt
Tiếng chúng dịu lắng dần
Hai con cuối đàn kể
Rằng em hằng nhớ anh ...

 

[USY]

ВЬЮГА

Тень за тенью бежит - не догонит,
вдоль по стенке... Лежи, не ворчи.
Стонет ветер? И пусть себе стонет.
Иль тебе не тепло на печи?

Ночь лихая... Тоска избяная...
Что ж не спится? Иль ветра боюсь?
Это - Русь, а не вьюга степная!
Это корчится черная Русь!

Ах, как воет, как бьется - кликуша!
Коли можешь - пойди и спаси!
А тебе-то что? Полно, не слушай...
Обойдемся и так, без Руси!

Стонет ветер все тише и тише...
Да как взвизгнет! Ах, жутко в степи...
Завтра будут сугробы до крыши...
То-то вьюга! Да ну ее! Спи.

Bão tuyết
Bóng tối trên tường dồn bóng tối,
Hãy nằm yên, trằn trọc làm chi!
Gió rên rỉ thì thây kệ gió
Hay mi chưa đủ ấm bên lò?

Đêm tai ương...Nỗi nhớ căn lều nhỏ
Mi khó ngủ ư, hay sợ gió rồi?
Đâu phải là thảo nguyên bão tuyết,-
Là nước Nga trăn trở lúc tối trời!

Nào rú rít, giật rung, gào thét!
Có sức thì ra cứu giúp đi!
Sao thế nữa? Đủ rồi, bưng tai lại...
Sẽ qua thôi, dù nước Nga chẳng bên mi!

Tiếng gió rên khe khẽ yếu dần
Rồi lại tru lên... Ôi, thảo nguyên đáng sợ!
Sáng mai ra, băng ngập dày kín cửa...
Bão tuyết cơ mà! Thôi kệ nó, ngủ đi!

 

[Phanhoamay]

Есть в одиночестве свобода,
и сладость — в вымыслах благих.
Звезду, снежинку, каплю меда
я заключаю в стих.

И, еженочно умирая,
я рад воскреснуть в должный час,
и новый день — росянка рая,
а прошлый день — алмаз.

Tự do có trong đơn côi,
Ngọt ngào có trong mộng tưởng.
Sao trời, tuyết bay, mật ngọt
Tôi giam cả vào thơ.

Rồi hàng đêm sau mỗi lần hấp hối,
Lại sướng vui đón giờ khắc phục sinh,
Mỗi ngày mới như giọt sương tiên cảnhi,
Mỗi ngày đã qua - là kim cương chói lọi ánh bình minh.
:wink:

Tôi xin mạn phép "biên tập" đôi chỗ bản dịch đã rất hay của USY. Việc biên tập là chuyện thường tình, mọi người vẫn thường giúp chỉnh các bản dịch của tôi đấy thôi?

Tự do có trong đơn côi,
Ngọt ngào có trong mộng đẹp.
Sao trời, tuyết bay, giọt mật
Tôi giam cả vào thơ.

Rồi hàng đêm sau mỗi lần hấp hối,
Lại sướng vui đón giờ khắc phục sinh,
Mỗi ngày mới như giọt sương tiên cảnhi,
Mỗi ngày qua - là kim cương long lanh


"chói lọi ánh bình minh" là USY phóng tác cho đủ chữ và đúng vần, tôi thay bằng "long lanh", cũng là bịa so với nguyên bản, nhưng giảm được 50% cái sự bịa! Hihi!

 

[Geobic]

Владимир Набоков


Đàn sếu

Cánh rừng vàng xào xạc
Biển xa vọng ngân nga
Những con sếu di trú
Thổn thức bay ngang qua

Xa mờ trên trời nhạt
Tiếng chúng dịu lắng dần
Hai con cuối đàn kể
Rằng em hằng nhớ anh ...

Không còn muốn gì hơn. Bác PHM đã mang lại hơi thở Đường Thi cho Nabokov. Mà không biết bác đã "xin" chị Trăng Quê câu đầu chưa ấy nhẩy? :lol:

Đội Gana đang thắng Mỹ 2-1, hiệp 2 bắt đầu. Thừa thắng xông lên, bằng cách post thêm 4 "quả" của Nabokov nữa. Vị chi tỉ số là 6-1? :lol: :lol: :lol: Tuy Geo chưa có 1 chữ nào dich nhà thơ này, nhưng tự xét có công đưa ông lên đây, mong mọi người vì thế mà xí xoá. Vả lại dạo này Geo bận quá, mai đi công tác sớm rồi, tạm xa NNN một thời gian.

Озеро


Взгляни на озеро: ни солнце, ни звезда,
ни мощные дубы, ни тонкая осока,
хоть отражаются так ярко, так глубоко,
не оставляют в нем следа.

Взгляни и в душу мне: как трепетно, как ясно
в ней повторяются виденья бытия!
Как в ней печаль темна, как радость в ней прекрасна...
-- и как спокоен я!

24 августа 1918


x x x


О чем я думаю? О падающих звездах...
Гляди, вон там одна, беззвучная, как дух,
алмазною стезей прорезывает воздух,
и вот уж путь ее -- потух...

Не спрашивай меня, куда звезда скатилась.
О, я тебя молю, безмолвствуй, не дыши!
Я чувствую -- она лучисто раздробилась
на глубине моей души.

26 августа 1918


Солнце бессонных


Sun of the sleepless
(из Байрона)

Печальная звезда, бессонных солнце! Ты
указываешь мрак, но этой темноты
твой луч трепещущий, далекий,-- не рассеет.
С тобою я сравню воспоминаний свет,
мерцанье прошлого -- иных, счастливых лет -
дрожащее во мгле; ведь, как и ты, не греет
примеченный тоской бессильный огонек,--
лучист, но холоден, отчетлив, но далек...

7 сентября 1918


Лунная ночь


Поляны окропил холодный свет луны.
Чернеющая тень и пятна белизны
застыли на песке. В небесное сиянье
вершиной вырезной уходит кипарис.
Немой и стройный сад похож на изваянье.
Жемчужною дугой над розами повис
фонтан, журчащий там, где сада все дороги
соединяются. Его спокойный плеск
напоминает мне размер сонета строгий;
и ритма четкого исполнен лунный блеск.
Он всюду -- на траве, на розах, над фонтаном
бестрепетный, а там, в аллее, вдалеке,
тень черная листвы дробится на песке,
и платье девушки, стоящей под каштаном,
белеет, как платок на шахматной доске...

18 сентября 1918

 

[tykva]

* * *

Есть в одиночестве свобода,
и сладость — в вымыслах благих.
Звезду, снежинку, каплю меда
я заключаю в стих.

И, еженочно умирая,
я рад воскреснуть в должный час,
и новый день — росянка рая,
а прошлый день — алмаз.


ВЬЮГА

Тень за тенью бежит - не догонит,
вдоль по стенке... Лежи, не ворчи.
Стонет ветер? И пусть себе стонет.
Иль тебе не тепло на печи?

Ночь лихая... Тоска избяная...
Что ж не спится? Иль ветра боюсь?
Это - Русь, а не вьюга степная!
Это корчится черная Русь!

Ах, как воет, как бьется - кликуша!
Коли можешь - пойди и спаси!
А тебе-то что? Полно, не слушай...
Обойдемся и так, без Руси!

Стонет ветер все тише и тише...
Да как взвизгнет! Ах, жутко в степи...
Завтра будут сугробы до крыши...
То-то вьюга! Да ну ее! Спи.

Владимир Набоков

* * *

Trong cô đơn luôn sẵn có tự do,
Trong mộng ảo - vị ngọt ngào mơ ước.
Ánh sao, giọt mật và bông tuyết
Tôi giam vào chỉ một câu thơ.

Và mỗi đêm là một lần hấp hối,
Tôi vui mừng mỗi rạng sáng hồi sinh.
Sương thiên đường lấp lánh ngày mới đến
Khi ngày qua - thành kim cương long lanh.

Bão tuyết

Trên tường chập chờn bóng tối
Nằm yên đi, thôi đừng có càu nhàu.
Gió thét gào? Ừ thì kệ gió.
Nằm bên lò sưởi chẳng ấm sao?

Đêm tai hoạ... Buồn chán trong nhà gỗ...
Sao khó ngủ thế này? Ta sợ gió hay sao?
Nước Nga đấy, đâu phải là bão tuyết!
Là nước Nga đen tối chuyển mình thôi!

Chà, tiếng rú gào, tiếng gió rít rợn người!
Nếu có thể - hãy đi ra mà cứu lấy!
Ta á? Đủ rồi, thôi đừng nghe xui dại...
Ta lo được cho mình, dù chẳng có nước Nga!

Tiếng gió gào như đang dần lặng đấy...
Lại đột ngột rít lên! Ôi đáng sợ thảo nguyên...
Rồi sáng ra chất chồng từng đống tuyết...
Đến tận mái nhà! Thôi mặc bão! Cứ ngủ ngon.

 

[Trăng Quê]

Владимир Набоков


Đàn sếu

Cánh rừng vàng xào xạc
Biển xa vọng ngân nga
Những con sếu di trú
[color=red:e13e14345a]Thổn thức bay [/color]ngang qua

Xa mờ trên trời nhạt
Tiếng chúng dịu lắng dần
Hai con cuối đàn kể
Rằng em hằng nhớ anh ...

Không còn muốn gì hơn. Bác PHM đã mang lại hơi thở Đường Thi cho Nabokov. Mà không biết bác đã "xin"[color=red:e13e14345a] chị Trăng Quê [/color]câu đầu chưa ấy nhẩy? :lol:

...

Chào bác Geobic,
Em vẫn hay vào các box thơ của bác để xem ké thơ dịch của các bác và rất ngưỡng mộ, nhưng hôm nay mới chính thức xin được " diện kiến" bác.
Em cũng thuộc đội " gừng cay" nhưng nhỏ hơn bác nhiều ( hơn một giáp) . Thấy các bác dịch thơ em cũng mê lắm nhưng 20 năm qua tiếng Nga của em mai một hết rùi đành xin làm độc giả :lol:

@ bác Phan ui,
Cho em "mạo muội" một tí em thì quên hết nghĩa tiếng Nga nhưng tiếng Việt mà dịch là " Thổn thức bay" thì em thấy hơi chưa "ổn áp" :lol:
Có thể thổn thức khóc, nói, cười, v...v ...chứ bay thì ngai lém! hi...hi
Đành rằng khi dịch càng sát nghĩa càng tốt, nhưng đôi khi trong tiềng nước ngoài họ cũng dùng từ theo một nghĩa khác đi.

Thôi em chạy đây không lại ăn đòn vì tội ; " biết thì thưa thốt, không biết dựa cột mà nghe" :luigi: :luigi: :luigi:

 

[Nhevski]

[color=red:a3560f9c7d]Thổn thức bay[/color] nếu đứng riêng một cụm thì tiếng Việt hơi không...ổn áp như chị TQ nói trên thật. Nhưng sao chị không "bôi đỏ" hết câu dịch của Bác ấy [color=red:a3560f9c7d]"thổn thức bay ngang qua" [/color]? vì theo thiển ý của em khi bôi đỏ hết thì câu này của bác ấy hoàn toàn chuẩn luôn, mặt khác tính về dịch thì sát bản gốc đến mức chẳng loại được từ nào.

Anh thổn thức ra đi, chị thổn thức ôm mặt, em thổn thức vùi đầu trong chăn....tất cả đều không cần phải có chữ khóc thêm vào. Thậm chí không có thêm chữ khóc, nói, cười vào em thấy còn hay hơn.

Đây là theo thiển ý riêng em thôi, không phải em nịnh bác Phan đâu nhé, hihi, vì nịnh bác ấy em có béo được lên chút nào đâu

 

[USY]

Tôi xin mạn phép "biên tập" đôi chỗ bản dịch đã rất hay của USY. Việc biên tập là chuyện thường tình, mọi người vẫn thường giúp chỉnh các bản dịch của tôi đấy thôi?

Tự do có trong đơn côi,
Ngọt ngào có trong mộng đẹp.
Sao trời, tuyết bay, giọt mật
Tôi giam cả vào thơ.

Rồi hàng đêm sau mỗi lần hấp hối,
Lại sướng vui đón giờ khắc phục sinh,
Mỗi ngày mới như giọt sương tiên cảnhi,
Mỗi ngày qua - là kim cương long lanh


"chói lọi ánh bình minh" là USY phóng tác cho đủ chữ và đúng vần, tôi thay bằng "long lanh", cũng là bịa so với nguyên bản, nhưng giảm được 50% cái sự bịa! Hihi!

Bác Phan sửa 3 chỗ, đứng là 3 chỗ em yếu nhất - lúc dịch không nghĩ nổi :lol: bác sửa thế làm bài thơ thanh thoát và chính xác hơn nhiều, hay hẳn lên! Em phục bác sát đất và cám ơn bác rất nhiều! mà hình như biên tập thì không có nhuận bàn phím bác nhỉ :lol: Thôi thì khi nào bác NguyenAnh cho lên trang NNN hoặc trong tạp chí "Cây nhà lá bờ rào" của bác ấy thì xin đăng bản dịch bác sửa, dưới đề : Người dịch - Si Phan, bác nhé! :lol: