Mùa hè năm nay chắc sẽ đi vào lịch sử ngành bảo tàng Nga với dấu hiệu thê thảm ”mùa hè đen đủi”. Từ xưa chí nay, chưa bao giờ nền văn hóa Nga lại phải chịu liền một lúc hai sự cố tai họa lớn, như đám cháy ở Khu điền trang bảo tồn Tiutchev ở Muranov và vụ việc mất hiện vật hy hữu ở Ermitazh.
Cả hai vụ việc đều không đơn giản chỉ là những sự cố, mà còn là những triệu chứng không lành mạnh. Xung quanh đám cháy ở Muranov vẫn xì xào những ngờ vực về tính chất không ngẫu nhiên của vụ hỏa họan : như đã rõ, khỏang đất đai trù phú xung quanh điền trang (và rất có thể là cả chính khu điền trang này nữa) là thứ mà nhiều kẻ ngấp nghé. Còn sự bay biến của 221 hiện vật từ Ermitazh, chỉ thóang qua cũng đã cho thấy rằng hệ thống kiểm kê và bảo vệ của “Quĩ tài sản vô giá” đang “vô phương tự vệ” đến chừng nào trước những tay đạo chích bảo tàng.
Tính sơ sơ, do hai sự cố bảo tàng vừa đây, mức thiệt hại chí ít cũng ước chừng 200 triệu rúp. Ngân sách vùng ngoại ô Matxcova đã chi 50 triệu rúp để khôi phục Muranov, mặc dù, rồi cuối cùng sẽ còn phải tốn bao nhiêu tiền nữa, thì chỉ có thể đóan mò. Cũng như chẳng ai dám chắc rằng sau đám cháy thứ nhất, phỉ phui, liệu rồi có vụ hỏa họan nào nữa không. Nhưng đấy vẫn là chuyện nhỏ nếu so với tình hình tại Ermitazh, nơi mà việc đền bù cho những mất mát vừa qua là chuyện không thể.
Hôm qua, Viện Công tố Saint-Peterburg đã khởi tố hình sự về vụ mất trộm các hiện vật của Ermitazh. Hiện thời, đó là chiểu theo điều luật về tội “trộm cắp ở mức độ lớn”, nhưng cùng không loại trừ khả năng sẽ áp dụng điều luật về “trộm cắp những tài sản có giá trị đặc biệt”.
Theo đánh giá của chính Bảo tàng, những hiện vật bị mất cắp trị giá chừng 130 triệu rúp (tức là gần 5 triệu Mỹ kim). Thế nhưng, theo nhà sử học và nghệ thuật học nổi tiếng Evghenhi Kalyazin, nói về giá trị thực của những vật bị mất là chuyện cực kỳ phức tạp, bởi hiện vật bảo tàng là thứ không đem bán, và chỉ có thể hiểu được giá của chúng, nếu như vì nguyên nhân nào đó mà bảo tàng đem chúng ra sàn đấu giá”.
Cũng không định được mức giá bảo hiểm của những vật bị mất. Giám đốc Bảo tàng cho biết, những vật vừa mất trộm chưa từng được bảo hiểm, bởi những thứ bảo quản tại Quĩ hiện vật thì không đăng kí bảo hiểm. “Chỉ làm thủ tục bảo hiểm nếu đem hiện vật ra khỏi bảo tàng để trưng bày ở các thành phố và các quốc gia khác”.
Ban Giám đốc Ermitazh cho nguyên nhân của vụ mất trộm là “do sự kém hòan thiện sâu sắc của hệ thống bảo quản và kiểm kê hiện vật, hệ thống xây dựng dựa trên lòng tin vô tư vào phẩm chất của các nhân viên bảo tàng”. Như ông Giám đốc Mikhail Piotrovski tuyên bố chiều qua, việc kiểm tra bộ sưu tập trong Quĩ Bảo quản đang được tiếp tục và ngày 14 tháng 8 tại St-Peterburg sẽ có phiên họp khẩn cấp của Chủ tịch đòan Hội Bảo tàng Nga, tại đó sẽ đánh giá về tình hình chung về những vụ trộm cắp hiện vật từ các bảo tàng tòan quốc và lựa chọn những giải pháp chiến lược cho vấn đề này.
Trong lúc này, các nhân viên công lực của St-Peterburg không loại trừ rằng, việc thiếu vắng những hiện vật mà chỉ qua đợt kiểm kê mùa xuân mới phát hiện ra, là chuyện đã xảy ra trong suốt 30 năm qua. “Bởi ở Ermitazh hàng chục năm ròng không hề tiến hành tổng kiểm kê, mà chỉ kiểm tra bộ phận, nên rất khó xác định là những hiện vật đó bị lấy đi vào thời gian nào. Thêm nữa, trong số 221 hiện vật đã không cánh mà bay, thì chỉ có 19 hiện vật tính vào phần phụ trách của các nhân viên bảo quản hiện còn sống, còn 202 hiện vật khác là thuộc quyền những nhân viên bảo quản đã qua đời…”.
Ban Giám đốc Ermitazh hiện còn chưa cho biết những thứ bị mất cụ thể là gì. Nhưng theo quan điểm của nhà sử học Evghenhi Kalyazin, nhiều khả năng đó là những món đồ tinh xảo, rồi bộ sưu tập những tác phẩm của nghệ nhân Grigori Musikiski làm giành riêng cho Sa hoàng Piotr Đệ nhất và Đại thần Menshikov. Bên cạnh đó, còn những đồ trang sức nhỏ chế ra trong thời Piotr và muộn hơn… Những đồ vật vô giá nhưng kích thước không lớn, nhiều thứ có thể cầm gọn trong nắm tay, vì vậy nếu ai đó giấu vào người và mang khỏi bảo tàng là chuyện không khó khăn gì.
Như vậy,nguyên nhân "thiếu 221 hiện vật", là do nhầm lẫn sai sót của những lần kiểm kê trước, do thất lạc những đồ cực tinh xảo ngay trong Kho bảo quản với những chiếc rương chiếc két to kềnh, hoặc là bị tuồn ra ngoài với sự nội ứng của các nhân viên Bảo tàng, nhưng là trong suốt 30 năm qua.
Tin gần đây cho biết, đã tìm thấy một bức tranh thánh, giống như bức bị đánh dấu "thiếu" ở bản kiểm kê, ở một thùng rác gần Viện bảo tàng. Bức tranh thánh trong thùng rác liệu có đúng là của báu Ermitaj hay không, thì còn phải chờ kết quả giám định.
Lúc 17 giờ ngày 4 tháng 8, hãng RIA-Novosti đưa tin: Lại vừa tìm thấy thêm một trong những vật bị mất trộm đó, nhưng lần này là ở Matxcova. Một nhà sưu tầm đồ cổ khi nghe thông báo và yêu cầu giúp đỡ tìm kiếm của Viện bảo tàng Quốc gia Ermitazh, đã tiến hành xem lại bộ sưu tập riêng, và phát hiện thấy một thứ (không nói rõ là thứ gì) giống với hiện vật mang số 60 trong danh sách đồ bị mất của Ermitazh. Nhà sưu tầm này đã tự nguyện trao hiện vật đó cho Ủy ban bảo vệ di sản văn hóa Nga và cam kết từ bỏ quyền sở hữu hiện vật này, vì đó là đồ phi nghi nghĩa.
Amigo dịch.
:wink: của 7 nước đến TP của những đêm trắng . 