“Đợi anh về”
Người ta kể lại rằng, lãnh tụ Liên Xô cũ, Ioxip Xtalin, khi đọc lần đầu bài thơ “Đợi anh về” của Ximonop, đã hỏi những người dưới quyền: “Thế bài thơ này được in bao nhiêu bản?” “Thưa, hàng triệu bản ạ!”. Xtalin, một chính khách đa diện, sâu sắc và hiển nhiên là có tính umua của người dân xứ Capcaz, cười khẩy: “Lẽ ra, chỉ nên in hai bản thôi, một để Ximonop giữ, còn một gửi cho Xerova!”. Xtalin dù bận trăm ngàn việc quốc gia đại sự vẫn không thể không biết đến mối tình éo le của cặp nghệ sĩ-văn sĩ lớn; hơn ai hết, ông hiểu rằng Ximonop viết “Đợi anh về” trước hết, chỉ dành cho người đàn bà mà ông yêu một cách si mê và đầy mâu thuẫn. Với Ximonop và những người hiểu ông, chỉ do tình cờ mà “Đợi anh về” mới trở thành bài thơ ca ngợi lòng chung thuỷ của người phụ nữ Xô viết trong chiến tranh. Thực ra Ximonop viết “Đợi anh về” thoạt đầu như lời khẩn cầu long chung thuỷ xót xa nhất cho Xerova, người đàn bà mà như ông viết trong một bài thơ khác “nông nổi, bẳn tính, hay châm chọc, đã của tôi dù chẳng lâu dài”. Chắc lúc viết, chính ông cũng không ngờ rằng lời khẩn cầu đó về sau đã giúp cho người vợ chẳng mấy chung tình theo nghĩa thông thường của ông trở thành biểu tượng sắt son của lòng chung thuỷ. Đến độ, rồi ông phải viết cả một kịch bản phim “Đợi anh về”, chính thức “phong thánh thuỷ chung” cho Xerova, nữ diễn viên đóng vai chính của phim, được chiếu rộng rãi ngay trong những năm diễn ra cuộc chiến tranh Vệ quốc vĩ đại.
Nàng là ai, người đàn bà đã tạo cảm hứng cho Ximonop viết “Đợi anh về” và rất nhiều bài thơ trữ tình rất tuyệt khác? Đó là một nữ nghệ sĩ từng đứng trong hàng ngũ những ngôi sao sân khấu và điện ảnh lớn nhất Liên Xô cũ một thời, Valentina Xerova. Người ta đến giờ vẫn không biết cụ thể và chính xác ngày sinh của bà, chỉ biết rằng “người đàn bà hấp dẫn nhất của điện ảnh Xô viết” kỷ niệm ngày sinh của mình vào đúng ngày thành lập quân đội Xô viết (23-2), ngày lễ của giới mày râu Liên Xô cũ. Từ điển điện ảnh Xô viết ghi ngày sinh của bà là 23-12-1917, nhưng thực ra đấy cũng chỉ là những thông tin giả định.
Trước khi gắn bó cùng nhà văn kiêm thi sĩ Ximonop, Valentina đã kết hôn cùng một phi công nổi tiếng tên là Anatoli Xerop (Họ của người chồng đã gắn bó với bà suốt đời). Khi Valentina đang mang thai, Anatoli bị hi sinh trong một chuyến bay thử nghiệm tháng 5-1939, lúc anh mới vừa 29 tuổi. Ba tháng sau, vợ anh sinh hạ một con trai và lấy tên chồng đặt cho nó. Đứa con của mối tình lớn hoá ra về sau cũng không được hạnh phúc. Anh ta đã chết vì rượu năm mới 35 tuổi, nửa năm trước khi chính mẹ anh ta qua đời.
Cuộc gặp gỡ định mệnh giữa Ximonop và Xerova diễn ra năm 1941. Lúc đó, Valentina đóng vai Pavla trong vở kịch của Gorki “Họ Dưcov” trên sân khấu nhà hát TRAM. “Tôi luôn luôn nói sự thất”, - với lời thoại này, Valentina đã một lần và trọn đời bước vào cuộc sống của Ximonop; ngay cả khi hai người đã chia tay, nàng vẫn giữ nguyên cho mình chỗ đứng trong trái tim ông. Về sau, Ximonop có viết về ngày gặp gỡ đó : “ngay cả khi rủa nguyền ngày biệt ly cùng em, anh vẫn tụng ca ngày lần đầu ta gặp gỡ ...”. Lúc đó nàng đã là một nhân vật nổi tiếng bởi cạnh ngộ góa bụa bi thảm và vai diễn trong “Cô gái có tính cách”. Hai tâm hồn đều đa cảm và lãng mạn gặp nhau như rơm khô gặp lửa : chẳng gì có thể ngăn cản được mối tình bùng như bão tố giữa chàng văn sĩ chưa vợ và người đàn bà goá “trông mòn con mắt”. Rất sóng, rất mâu thuẫn và đầy thăng trầm – đó là tính chất mối quan hệ đó, làm Ximonop cực kỳ đau đớn và dằn vặt, nhưng đã giúp ông viết được chùm thơ tình vào loại hay nhất của nền thơ Xô viết thế kỷ XX. Trên đường công tác, qua các ga xép, ông nhớ về người tình: “Giá ở giữa đám đông qua lại, Tìm được người lạ lẫm nào đây, Không chung thuỷ giống như em ấy ...”. Ông thề thốt với nàng : “Phải anh chắc bướng hơn tất cả, Anh không nghe thiên hạ đặt điều, Và không đếm trên ngón tay những kẻ, Gọi em bằng hai chứ “Em yêu!” và “Hãy tới cùng anh, dù chỉ mang điều ác, Mặc người đời nói ngả nói nghiêng, Anh đã tự khép cho mình án, Sống chung thân cùng em!...” Ximonop đã dành cho người tình rất nhiều tác phẩm của mình, bắt đầu từ vở kịch đầu tay “Chuyện một tình yêu” đến giữa những năm 50, ông dành toàn bộ sáng tác của mình cho Xerova. Nàng là nhân vật chính và duy nhất trong tập thơ trữ tình hay nhất của ông “Với em và thiếu em”, là “nàng thơ” của ông. Nàng là biểu tượng của những hay ho trần thế đáng giá nhất đối với ông, mặc dầu trong đời thực, có lẽ chưa ai làm ông khốn đốn đến thế.
Là một nữ nghệ sĩ, Xerova không tránh khỏi những phù hoa truyền kiếp. Là nhà văn, Ximonop hiểu điều này hơn ai hết; những bài thơ ông viết tặng nàng chứng tỏ ông luôn “đi guốc” trong bụng người tình. Ông chỉ không thể nào lý giải nổi, vì sao nàng lại hoá thành thân quí và chẳng gì, chẳng ai thay thế được đối với ông. Ông luôn linh cảm rẳng chỉ ccần ông rời khỏi cửa là người đàn bà ông yêu - người đàn bà đêm rồi cất rất thành thật thét tiếng yêu ông - sẽ có thể lòng bay bổng. Nàng yêu ai cũng thành thật và cái thành thật trẻ thơ ấy khiến cho cánh mày râu, nhất là những người đàn ông cứng cỏi, phải mềm lòng. Không ngẫu nhiên, mà khi chiến tranh vừa diễn ra có mấy ngày, từ chiến trường Ximonop đã phải viết ngay “Đợi anh về”. Người đàn ông đầy bản lĩnh và từng trải này đã phải viện đến lý lẽ cuối cùng để thuyết phục người tình: Em ơi, hãy đợi anh về nhé, vì chỉ có sự đợi chờ của em mới cứu được anh khỏi hi sinh ngoài chốn sa trường! Cảm động thật, nhưng cũng bi thảm làm sao!
Nhưng biết làm sao khi người nữ nghệ sĩ ấy chỉ yêu được những gì gần mình! Trong lúc Ximonop quắt quay long nhớ nàng từ chiến trường xa “Anh ở đây không tâm sự cùng ai, Và ít nhắc tên em thành tiếng, Nhưng ngay cả khi anh không hề nói, Im lặng này cũng hướng hết về em”, thì Valentina trong những chuyến du diễn lại làm vô số những người đàn ông - rất chân chính hẳn hoi- phải lòng nàng mê mệt. Trong số những người đàn ông đó có một vị nguyên soái: Konstantin Rokoxxoxki (1896-1968). Hai người làm quyen với nhau khi Xerova ra chiến trường để diễn năm 1943. Mối tình ngoài chiến tuyến kéo dài không lâu. Cả hai đều đang có vợ có chồng, vị thế của ông nguyên soái và danh tiếng của nàng diễn viên không cho phép họ gắn bó hôn nhân cùng nhau. Với Valentina, đó chỉ là một kỷ niệm, vui vẻ và lãng mạn, nhưng đối với trái tim sắt đá của ông nguyên soái tài ba, đó là nỗi ám ảnh đến cuối đời. Inna Macarova, một nữ diễn viên cũng rất nổi tiếng nhưng thuộc thế hệ đàn em của nàng, có kể lại rằng, có bận, Valentina đã đánh cuộc với bạn diễn là cứ đúng 5 giờ chiều, trước cửa sổ phòng trang điểm tại nhà hát của nàng sẽ xuất hiện một “người hâm mộ” rất nổi tiếng. Quả thật, đúng 5 giờ chiều, phía dưới cửa sổ phòng trang điểm của nàng có một cỗ xe bóng lộn dành cho các quan chức cao cấp. Từ đó bước ra một người đàn ông mang quân phục nguyên soái. Ông đứng nghiêm tại đó mấy phút liền với niềm sùng kính rồi mới lên xe đi về nhà mình. Đó là Rokoxxoxki, người đàn ông luôn nhìn lên cửa sổ người tình nông nổi bằng đôi mắt buồn bã.
Những tin đồn đại về chuyện trăng hoa của Xerova không sớm thì muộn đều đến tai Ximonop. Thế nhưng, ông vẫn yêu nàng, dẫu không phải tình yêu lúc nào cũng bằng phẳng. Và ông đã viết thẳng cho bà trong thơ: “Đâu phải anh không nhớ dai điều ác, Nên anh thường tha thứ em luôn”. Kể cũng tội, cả hai đều là những tính cách quá mạnh để có thể tự hi sinh mình vì người khác. Sau chiến tranh, họ lại trở về Moscow sống cùng nhau như một đôi vợ chồng văn nghệ sĩ thượng lưu, luôn là chủ đề cho những tin đồn đại.
Mãi cho đến giữa những năm 50, Ximonop cuối cùng mới cảm thấy mình không còn là cậu học viên trẻ trung nữa để tiếp tục chịu đựng tính khí của người đàn bà tài năng và nổi tiếng luôn dấn mình vào các cuộc phiêu lưu tình ái. Những thề thốt tuổi thanh niên đã chẳng thể giữ lại được đến cùng. Và hai người chia tay nhau đầy đau đớn. Cô con gái cưng của họ, Maria Ximonova, nhớ lại, chỉ sau khi chia tay với Ximonop rồi, Valentina mới hiểu, ông đã giá trị thế nào đối với nàng!. Xerova trong cảnh cô đơn thường giở lại những trang thơ mà Ximonop đã gửi tặng nàng trước kia. Maria nhớ lại: “Mẹ tôi ngồi, sắp xếp lại giấy gờ, thầm thì đọc gì đó. Rồi bà ngẩng đầu lên, nói với tôi, thở dài:
-Masa, con có muốn mẹ đọc cho con nghe thơ của cha con không, những bài thơ chắc là ông ấy quên rồi!
Rồi bà nói tiếp như chỉ riêng với mình:
-Mà không, ông ấy không quên đâu, ông ấy không dám quên đâu! Không dám quên đâu!
Rồi bà im bặt, mắt nhắm lại. Và tôi nhìn thấy những giọt lệ trào ra. Tôi cảm thấy những giọt lệ này không chân thành, giả dối; tôi căm thù mẹ tôi khi bà say rượu, tôi không muốn bà đọc thơ cho tôi nghe”.
Kể cũng tội, một nghệ sĩ lớn khi bị người đàn ông từng yêu quí mình nhất, từng khắc tên mình vĩnh cữu vào thơ, bỏ đi, thì còn biết làm gì hơn ngoài việc uống rượu, tìm những niềm an ủi trong ánh hào quang tưởng tượng của hạnh phúc quá vãng?!
Bản thân Ximonop chắc cũng chẳng vui vẻ gì khi chia tay với người đàn bà từng ám ảnh ông suốt thời trai trẻ và đến tận ngày cuối cùng của kiếp trần gian. Ông đau đớn và thất vọng với kết cục cuộc tình đến nỗi, trong những lần tái bản thơ, ông xoá hết những dòng đề tặng. Chỉ trừ ở bài “Đợi anh về”. Có lẽ dù sao ông cũng không dám động đến tượng đài cuối cùng kỷ niệm nỗi đau lớn lao của mối tình giữa họ.
Cũng theo lời con gái Maria của hai người, trước khi chết, Ximonop đã bảo con mang đến những lá thư mà ông từng viết cho bà vào bệnh viện. Ông đót những bức thư đó và nói với Maria:
-Con biết không, đã bao nhiêu năm trôi qua ... Vậy mà cha đọc lại chúng mà ngỡ như cha vừa mới viết chúng xong ... Cha đốt chúng để không một bàn tay nào khác được chạm vào chúng sau khi cha chết.
Rồi ông nói tiếng:
-Cha không thể để cho con giữ chúng được. Thiếu gì chuyện có thể xảy ra, mà những chuyện này chỉ liên quan đến cha và mẹ con thôi. ... Hãy tha lỗi cho cha, con gái yêu, nhưng những gì xảy ra giữa cha và mẹ con đã là hạnh phúc lớn nhất đời cha ... và là nỗi bất hạnh lớn nhất !
Ximonop qua đời năm 1979, sau Valentina 4 năm.