Mời mọi người về thăm vườn nhãn Hưng Yên. Trước hết cần hiểu đây là loài nhãn (Dimocarpus longan Lour). Nơi đây có cây Nhãn Tổ khoảng 300 năm tuổi, nhưng thực ra cây hiện sống chỉ là 1 nhánh mọc lên từ rễ của cây đó. (Cây Nhãn Tổ original bị đốt cháy từ lâu). Hiên cây này còn ra hoa trái, nhưng rất kém và thất thường, không thể so về chất lượng với những cây mới trồng cách đây 2-3 năm!
Cây Nhãn Tổ
Geo quan niệm tất cả các loại nhãn đều chỉ là 1 loài, còn những tên gọi khác nhau, người ta quen gọi là giống này, giống khác, thực ra chỉ là những cấp phân loại dưới loài thôi (phụ loài, biến chủng, chủng…), Geo tạm gọi là chủng.
So với Thế giới thì sản lượng nhãn VN rất khiêm tốn. Còn so sánh trong Việt Nam thì đồng bằng sông Cửu Long là nơi có diện tích trồng nhãn lớn nhất cả nước (tới 70-80% diện tích trồng nhãn cả nước). Các chủng nhãn có ở nước ta: Nhãn long, Nhãn Tiêu Huế, Nhãn Xuồng cơm vàng; Nhãn cùi, Nhãn Lồng, Nhãn Hương Chi, Nhãn Đường phèn, Nhãn nước, Nhãn thóc, Nhãn bàm bàm v.v… - 7 thứ liệt kê sau cùng có ở vườn nhãn Hưng Yên. Tên gọi thường do tính chất hoặc hình thái quả. Cũng có tên dùng chỉ người sáng tạo, lai ghép ra chủng nhãn, ví dụ Nhãn Hương Chi là do cụ Hương Chi tạo ra. Hiện nay chủng này được trồng nhiều do năng xuất cao, quả ngon, và nhất là ít khi bị mất trắng do thời thiết không thuận. Bởi vì nó ra hoa kết trái 3 đợt (trên 1 chùm), nếu đợt này hỏng thì đợt khác sẽ đậu.
Hoa nhãn trong đêm
Hoa cây nhãn thuộc chủng Hương Chi
Hiện nay, nói Nhãn Lồng, người Bắc nghĩ ngay đến các loại nhãn ngon ở Hưng Yên, đó là quan niệm thông thường. Nhưng thực ra, tên Nhãn Lồng có xuất xứ khác. Những người trồng nhãn lâu năm ở Hưng yên cho rằng, tên gọi này phản ảnh bản chất quả nhãn: Cùi nhãn lồng thường dày, hơi “xù xì gân guốc”, phần đáy quả có 2 dẻ cùi LỒNG VÀO NHAU như đố và mộng trong nghề mộc. Quan sát nhiều quả thấy hai dẻ cùi lồng vào nhau rất khéo, rất khít. Cùi quả của những thứ nhãn khác không có tính chất ấy.
Cũng ít người muốn trồng những loại nhãn đặc biệt ngon, ví dụ nhãn đường phèn, vì những loại như thế thường năng xuất thấp, so với những loại chất lượng kém hơn thì thu hoạch không bằng. Những cây nhãn ngon thường không để kinh doanh, dùng trong gia đình hoặc biếu tặng.
Hai dẻ cùi ở phần đáy quả lồng vào nhau
Có những cách giải thích là người ta đan lồng chụp ngoài chống dơi và chim chóc ăn quả. Nhưng người Hưng Yên nghĩ đó là cách giải thích của những người ngoài tỉnh, của các học giả trong và ngoài nước, của những nhà làm từ điển, chứ không phải của dân gốc vùng nhãn!
Nhãn Hưng Yên, dù là những cây sai quả nhất hiện cũng chẳng thấy ai dùng phương tiện gì bọc ngoài chùm quả. Quả sai và nặng quá, thường người ta phải lấy gậy chống cho khỏi gẫy cành.
Chùm nhãn trên 2 KG
Chống cành cho khỏi gẫy.