Dịch từ Việt sang Nga có mấy cái khó:
1. Bản thân người dùng tiếng Việt (mà mình phải dịch) sử dụng tiếng Việt chưa chuẩn, diễn đạt không trong sáng, nhiều khi rất rối rắm, vòng vo. Trong trường hợp này, người dịch phải nắm được lịch sử và nội dung vấn đề đang bàn, bối cảnh hội thoại, thói quen diễn đạt của người nói và cuối cùng, thực chất ông ta định nói gì.
Có lần tôi dịch cho một ông Giám đốc nọ, thực sự tôi không hiểu ông ta nói gì. Nghe cả dăm câu mà vẫn không nắm bắt được đại ý, tôi đề nghị ông nói từng câu một, tôi dịch theo từng câu, rất chính xác, nhưng phía bạn lại không hiểu gì hết!
Cuối đợt làm việc, trong bữa tiệc chia tay, ông Giám nọ đọc diễn văn hùng hồn. Tôi không thèm dịch nữa mà nói hoàn toàn theo ý tôi (đại khái: đoàn kết, hữu nghi, cảm ơn v.v., bịa không chết ai mà sợ). Đoàn Nga nghe xong vỗ tay rào rào, có ông Nga còn vỗ vai tôi: "Hôm nay có Vodka có khác, mày dịch rất tốt!".
2. Một số người thích sử dụng những từ đang mốt một cách không đúng chỗ. Nếu dịch đúng từ của họ thì rất vô duyên. Mà nếu chọn từ Nga phản ảnh đúng ý của người nói thì thành ra người dịch chọn từ sai!
Tôi nhớ có thời báo đài hay nhắc đến từ "hộp đen". Hộp đen là một khái niệm trong điều khiển học, được mở rộng sang cả lĩnh vực quản lý. Thế là các bố nhà mình hễ mở miệng ra là "quay hộp đen", thánh cũng không dịch nổi!
3. Có một số người Việt thích dùng tục ngữ, ngạn ngữ. Kể ra nghe tiếng Việt như vậy thì rất hay, nhưng chết người dịch!
Có lần tôi dịch cho một cụ cấp cao, cụ bực mình vì cấp dưới lười, không kịp cung cấp một số số liệu cho đoàn chuyên gia Nga, cụ nói thế này:
- Các đồng chí thông cảm, quân của tôi toàn những thằng "ngay lưng như chó trèo chạn"!
Thử hỏi trong vòng mươi giây làm sao dịch nổi?
Có lần bất đắc dĩ phải dịch cho cụ Cù Huy Cận, người dẫn đoàn ca múa của ta sang các nước XHCN biểu diễn. Lời khai mạc, cụ nói hay lắm, đên cuối cụ chơi chữ: "Tinh hữu nghị giữa hai dân tộc Việt Nga như bánh mì và muối!". Tôi chỉ kịp nghĩ ra: "Tinh hữu nghị giữa hai dân tộc Việt Nga đời đời bền vững!". Cụ võ vẽ tiếng Nga, không thấy hai từ khleb và sol đâu, nhắc luôn vào micrô: "Chú phải nói khleb và sol chứ?". Cả nhà hát cười lên vui vẻ.
4. Hiểu đúng, dịch đúng đã khó, mà chuyển hóa nó sang lối nói thuần Nga càng khó hơn nữa. Hầu hết những người dịch đều khó đạt được điều này.
Có lần ông Trưởng đoàn Việt nam đề nghị nghỉ giải lao, tôi dịch "Predlogaiu perekur!", bị mấy ông biết tiếng Nga chê là dịch không chuẩn.
Nhiều chuyện lắm, kể ra không hết được.
(Đang gõ ở trên cái máy không cài Vietkey, không type tiếng Nga được, xin lượng thứ!)